Riddle of the Burial Grounds

Extra City, Antwerpen

Tamara Beheydt - 23 april 2016

Radioactief materiaal, het afval van de mens wordt dagelijks ondergronds opgeslagen. Dit afval vergaat echter zeer traag, met als gevolg dat een nucleaire ramp ook duizenden jaren na het uitsterven van de menselijke soort mogelijk blijft. Reden genoeg om stil te staan bij de vernietigende impact van de mens op deze planeet.

De conceptuele groepstentoonstelling Riddle of the Burial Grounds meet de grootheidswaan van de menselijke vooruitgang af tegen de levensduur van de aarde. Spil van de expo is de nieuwe film “Containment” van Peter Galison en Robb Moss. In de film gaan de twee documentairemakers op zoek naar merktekens, symbolen of monumenten die men bovenop ondergrondse opslagplaatsen voor radioactief afval zou kunnen plaatsen. Zo kunnen ze ook in de verre toekomst levenssoorten waarschuwen voor het gevaar. Een taal overleeft gemiddeld ca. 10.000 jaar. Het verdwijnen van radioactief afval kan echter tot 240.000 jaar duren. Is de zoektocht naar een oplossing dan bij voorbaat gedoemd, of net dringender dan ooit? Ontstijgt het bedenken van een oplossing voor dit raadsel van de begraafplaats van radioactief materiaal niet de menselijke verbeelding?

Curator Tessa Giblin onderzoekt in actieve dialoog met de kunstenaars de verhouding tussen de geologische en de menselijke tijd. Sommige kunstenaars slagen er met hun project in te interveniëren in de meest verwrongen constructies van het antropoceen. Deze complexe term duidt op het huidige tijdperk, waar in de mens de grootste bron van geologische verandering is. Zo ontdekte Lara Almarcegui dat de diepste lagen van de aarde, of beter de mineralen die zich daar bevinden, juridisch eigendom zijn van grote corporaties of entiteiten. Zuid-Afrika is bijvoorbeeld eigenaar van een groot deel van de grondlagen onder Ierland en ook Shell koopt overal ter wereld mineraallagen op. Zelf kocht de kunstenares de rechten op de ijzermineralen onder een stukje Zweeds land. Op die manier ontmaskert ze een verticaal consumptiekapitalisme dat veelal onzichtbaar blijft.

Andere kunstenaars stellen een artistieke verzetsdaad om het bewustzijn van de trieste klimaattoestand levend te houden. De Ierse kunstenaar Stéphane Béna Hanly maakte een buste van chemicus Thomas Midgley, wiens naam nog bij weinigen een belletje doet rinkelen. Toch werd hij door documentairemaker en acteur Stephen Fry aangewezen als degene die de grootste schade toebracht aan het milieu. Midgley is immers de ontdekker van enkele chemische formules die een revolutie in de industrie teweeg brachten, maar achteraf extreem schadelijk bleken. Chloorfluorkoolwaterstof is er één van. Chloorfluorkoolwaterstoffen, die onder meer gebruikt werden in aircosystemen en als drijfgas in spuitbussen, bleken in een snel tempo de ozonlaag aan te vallen. Béna Hanly dompelt de kleien buste van Midgley onder in water, dat net zoals ozon een vitale levensbron is. Langzaam, maar duidelijk zichtbaar, brokkelt de buste af en zal ze verdwijnen.

De mens kan echter ook best een positieve en zelfs poëtische relatie met de aarde aangaan. Ruth E. Lyons maakt prachtige, maar uiterst fragiele sculpturen met het zout uit een geologische laag van de oeroude en inmiddels verdampte Zechsteinzee. De speciaal vervaardigde sokkels van Mikala Dwyer doen de schoonheid van de verfijnde werken en de kwetsbaarheid van hun afkomst alle eer aan. Mikhail Karikis laat met zijn geluidsinstallatie rond de wenteltrap van Extra City de bezoeker auditief afdalen in de brullende, sissende, knorrende en ronkende diepten van de aarde. Wie op de trap even zijn ogen sluit, valt ten prooi aan een poëtische duisternis die enkel vergelijkbaar kan zijn met Dante’s afdaling. De giftige hel waar deze wankele spiraal heen leidt, is echter niet de aarde zelf, maar wat de mens ervan gemaakt heeft.

Een indiaans spreekwoord zegt: “We do not inherit the earth from our fathers, we borrow it from our children”. Riddle of the Burial Grounds bevraagt de verhouding tussen de menselijke tijd en de geologische tijd, en de vernieling die de mens de aarde toebracht. De expo heeft een onderzoeksgebonden draagvlak, maar toont vooral de veelzijdige veerkracht van kunst in functie van universele problemen. Kunst kan een probleem aankaarten, een vraag stellen, een onrecht ontmaskeren, een al dan niet maakbare oplossing bieden, of simpelweg de verbeelding openen. Al deze krachten van kunst zijn van onschatbare waarde aangezien een concrete oplossing voor het probleem rond radioactief afval nog lang niet in zicht is.

E-mailadres Afdrukken