Vincent Meessen. Sire, Je suis de l’ôtre pays.

WIELS, Brussel

8.5
Dagmar Dirkx - 15 april 2016

De Belgische driekleur oogt deze dagen nog wat bleekjes, maar Vincent Meessen trekt ons al aan de mouwen. We moeten verder, dus biedt de kunstenaar in zijn eerste grote solo-expositie Sire, je suis de l’ôtre pays in WIELS via een terugblik op het Congolees Situationisme antwoorden op een brandende actualiteit.

Frisse rumbadeuntjes en flashy regenboogkleuren doen aan het begin van de tentoonstelling meer een ondergronds clubgevoel dan een politiek verhaal vermoeden. Tegelijk hangen letters en afbeeldingen aan een grote muur. “Index” uit 2015 is een ‘abecedarium’ waarmee Meessen ons zowel wegwijs maakt in de kunststroming van het Situationisme uit de jaren ’50 en ’60, als in de artistieke en intellectuele uitwisseling tussen die stroming en woelig revolutionair Congo. Niet voor niets doopten de Situationisten immers eind jaren ’50 hun eerste conventie de ‘Internationale Situationniste.’ Kunstenaars als Guy Debord of Raoul Vaneigem kropen dan wel in Parijs op de antikapitalistische barricaden, maar voor de Congolese Situationisten stond er nog wat meer op het spel: de onafhankelijkheid. Dat laatste aspect werd volgens Meessen door de Westerse canon in een vergeethoekje gedumpt.

Het voelt even vreemd wanneer bij de letter ‘S’ uit de “Index” een afbeelding te zien is met in grote zwarte letters ‘IS’ geschilderd op een spandoek. De Islamitische Staat lijkt niet verder verwijderd te kunnen zijn van een avant-garde kunstvorm als het Internationaal Situationisme, maar beiden gaan ongelooflijk ver in hun radicaliteit. Situationist Ivan Chtcheglov werd zelf ooit gearresteerd omdat hij de Eiffeltoren wilde opblazen. Hoewel natuurlijk geen sprake is van een één-op-één relatie, raakt Meessen hier een gevoelige snaar. In welke mate zijn de Westerse moderniteit en de Europese koloniale onderdrukking prille prikkels voor een doorgeslagen fundamentalisme door IS? Het is in deze verwevenheid van heden en verleden dat Sire, Je suis de l’ôtre pays uitblinkt.

Toch staat de kritiek op de Belgische kolonisator eerder op een laag pitje bij Meessen. Dat was al het geval op de Biënnale van Venetië in 2015, waar de centrale video-installatie “One.Two.Three” minder met scherp schoot dan de vervaarlijke postkoloniale uithalen van kunstenaars als Sammy Baloji of Mathieu Kleyebe Abonnenc. In WIELS heeft die installatie echter wat ademruimte gekregen. De benepen opstelling van Venetië heeft plaatsgemaakt voor drie enorme videoschermen waartussen verschillende krukjes zijn voorzien, opnieuw als in een club. Daardoor krijgt de bezoeker in WIELS veel beter de mogelijkheid om het door Meessen gefilmde verhaal van M’Belolo Ya M’Piku, de belangrijkste Congolese Situationist, te bekijken. Dat verhaal is er één van revolutie: wanneer M’Belolo zijn zelfgeschreven Situationistische onafhankelijkheidslied na jaren terug aanhoort en zich langzaam de woorden herinnert, zie je de strijdlust beetje bij beetje terug binnensijpelen. “The Unfortunate know/when you’re not your own master/you are a slave,” zingt M’Belolo.

Revolutie dus, maar hoe? Situationisme blijft het antwoord voor Meessen. Hij haalt de mosterd bij de plannen van kunstenaar Asger Jorn, die in het labyrint de ideale samenlevingsvorm zag. In “SIISIS” uit 2016, inderdaad een samenstelling van Situationniste Internationale en ISIS, bouwt Meessen met rode bakstenen een labyrintachtige constructie. Ooit zou die voor de ontelbare migranten verwezenlijkt moeten worden op een eiland ergens in de Middellandse Zee. De muren zijn er hoog, maar ze hebben altijd twee uitgangen. Zelfs de meest complexe samenlevingsvorm heeft altijd een uitweg, predikt de kunstenaar.

In het reine komen met ons koloniaal verleden is niet de makkelijkste drempel om te overwinnen. Ook nieuwe vormen van samenleven in interculturele tijden is geen sinecure. Net zoals de expositie Sire, Je suis de l’ôtre pays zelf geen simpele horde is om te nemen. Toch vallen de puzzelstukjes pas aan het eind van de meet wondermooi in elkaar. De expositie is het onbedoelde antwoord van Vincent Meessen op de recente aanslagen in Brussel. En het is subtiel, doch vlijmscherp. Die driekleur zal wel weer wapperen.

Vincent Meessen. Sire, je suis de l’ôtre pays loopt nog tot 24 april 2016 in WIELS, Brussel.

E-mailadres Afdrukken