Banner

Hendrick De Clerck. Spindoctor van Albrecht en Isabella

Museum M, Leuven

7.0
Gino Vandenborne - 18 maart 2016

In onze hedendaagse samenleving struikelt men bijna over de communicatieadviseurs. De kunstgeschiedenis kende het begrip echter al veel langer. Museum M in Leuven wijdt een expo aan een verre voorloper: Hendrick De Clerck, de spindoctor van de aartshertogen Albrecht en Isabella.

De naam Hendrick De Clerck doet slechts bij weinigen een belletje rinkelen. De namen van zijn meest bekende opdrachtgevers komen daarentegen in alle vaderlandse geschiedenisboeken voor. De aartshertogen Albrecht en Isabelle schreven immers geregeld opdrachten voor Hendrick De Clerck uit. Hij was voor beiden echter veel meer dan een hofschilder. Zijn mythologische en religieuze scènes vormen in realiteit pure politieke propaganda.

Curator Katharina Van Cauteren opteerde voor een originele invalshoek: in plaats van een traditioneel overzicht van een schilderscarrière te schetsen, ging zij op zoek naar de verborgen motieven die Hendrick De Clerck in zijn werken stopte; motieven die het rechtstreekse politieke belang van zijn opdrachtgevers ten goede kwamen.

De expo opent vanuit een methodologisch oogpunt met een inleidende video van de curator, waarin Katharina Van Cauteren kort ingaat op leven en werk van Hendrick De Clerck. Geboren rond 1560 -- voor het eerst vermeld in 1590 -- komt zijn carrière in een stroomversnelling wanneer hij in 1595 in dienst komt van de eerdergenoemde aartshertogen.

Isabella was de dochter van de Habsburgse keizer Filips II. Haar eerste opdracht in onze contreien was de Spaanse heerschappij bestendigen. Daarna kwam het erop aan het katholieke karakter ervan te vrijwaren. Op persoonlijk vlak lagen haar ambities echter nog hoger: ze ambieerde de kroon van het Heilige Roomse Rijk.

Geen betere methode om dit politieke doel te bereiken dan het doelbewust koppelen van haarzelf en haar echtgenoot Albrecht aan mythologische figuren uit een ver verleden. De Clerck, als schilder verbonden aan hun hof, kende de perfecte kunstmethode hiervoor. Allerlei motieven uit leven en werk van de beide aartshertogen werden meegenomen in tekeningen en schilderijen. Voor de aandachtige politieke toeschouwer was het meteen duidelijk dat de afgebeelde figuren in Bijbelse en mythologische taferelen eigenlijk aan Albrecht en Isabella refereerden.

De expo legt verder ook het verschil bloot met tijdgenoten-schilders zoals Bartholomeus Spranger, Maarten De Vos en Peter Paul Rubens. Voor elk uitgebeeld thema wordt telkens de versie van De Clerck getoond en vervolgens de versie van een tijdgenoot. De geheime motieven die De Clerck als verwijzing naar zijn opdrachtgevers in een werk stopte, komen alleen bij hem voor.

De invloed van de opdrachtgevers wordt soms zelfs een beetje potsierlijk. In een reeks tekeningen bestrijdt een nog als kardinaal geklede Albrecht een draak. In een andere ontwart hij de gordiaanse knoop. Alles was blijkbaar goed om de politieke belangen van de opdrachtgevers te dienen. Een tweede video in de expo legt de band met het huidige politieke bedrijf uit: er wordt bijvoorbeeld getoond hoe men in de Verenigde Staten tegenwoordig kandidaten persoonlijkheidstrekken toeschrijft via marketing.

De expo schiet gedeeltelijk tekort bij het verder analyseren van de invloed van de gebruikte methodes. Uiteindelijk mislukten Albrecht en Isabelle in hun streven naar de keizerstitel. Rond 1612 verliest het intellectuele raffinement van De Clerck dan ook zijn relevantie. Plots worden zuiver religieuze taferelen belangrijker in onze schilderkunst. Het exacte effect van de ingrepen van De Clerck blijft dan ook onuitgesproken en vrij plots verzeilt hij in de vergeetkamers van de kunstgeschiedenis.

"Hendrick De Clerck. Spindoctor van Albrecht en Isabella" loopt nog tot 15 mei 2016 in Museum M in Leuven.

E-mailadres Afdrukken