Imagine Istanbul

Bozar, Brussel

8.0
Gino Vandenborne - 06 november 2015

Er zijn weinig steden die zo vaak van naam en aanblik zijn veranderd als Istanbul. De stad gelegen op de grens tussen twee continenten is een permanente katalysator van culturele processen en blijft zich voortdurend ontwikkelen. In het kader van Europalia Turkije wijdt Bozar een tentoonstelling aan de manier waarop de stad sinds het ontstaan van de fotografie op beeld werd vastgelegd.

Curator van de tentoonstelling is R. Paul McMillen, een Brit die al sinds 1977 in Istanbul woont en er onder meer de eerste Turkse galerij voor fotografie opende. De vertrouwdheid van de curator met het onderwerp verklaart ook meteen de chronologische opbouw van de expo. In een eerste inleidend hoofdstuk worden nooit eerder getoonde foto’s uit de negentiende eeuw verzameld over het dagelijkse leven in Istanbul ten tijde van het Ottomaanse Rijk. Het voordien onontsloten Koç-archief toont beelden, gaande van groenteboeren en begraafplaatsen, tot het toenmalige uitzicht van de Bazaar en de Galatabrug.

Voor de bezoeker is een handig overzicht voorzien met de titels van alle foto’s uit de expo. Muzikale begeleiding is er dankzij een nieuwe soundtrack van de Franse componist Débruit. Centraal in de tentoonstelling staan de werken van Ara Güler, zowat de bekendste hedendaagse Turkse fotograaf. Sinds de jaren vijftig heeft Güler in een niet-aflatende stroom van werken het leven in Istanbul trachten te vatten. Zijn beelden zijn uitsluitend zwart-wit, hetgeen hem toelaat het dagelijkse leven van havenarbeiders, verkopers en cafébezoekers te vatten tegen de achtergrond van de eeuwenoude stad. Güler weigert het predicaat kunstenaar en noemt zichzelf een journalist.

De bijzondere methodes van Güler wekten ook belangstelling in Europa. Hij is een geaccrediteerd Magnumfotograaf. In 1964 bracht zijn collega Henri Cartier-Bresson hem een bezoek in Istanbul. Cartier-Bresson maakte een reeks foto’s van de inwoners van Istanbul in de stijl van Güler, waarvan er vier in deze expo te zien zijn. Als geen andere vatten deze het dichterlijke karakter van het leven in de metropool samen.

Na het centrale gedeelte met de werken van Güler, ontstaat bijna een cultuurschok bij het binnenstappen van de zaal gewijd aan het werk van Ahmet Polat. Polat is een Turks-Nederlandse fotograaf die in zijn kleurenfoto’s de hedendaagse ontwikkelingen van Istanbul tracht te vatten. De beelden van flitsende wagens, fraaie torengebouwen, weelderige zwembaden en kitsch in de Bazaar tonen een kant van Istanbul die potsierlijk overkomt. Zeker vergeleken met de verstilling die uit de foto’s van Güler sprak, lijkt het moderne Istanbul artificieel.

De expo gaat in het bijzonder in op de beeldvorming rond de Galatabrug, die de Gouden Hoorn overspant. Historisch filmmateriaal passeert de revue en Atelier Bow-Wow mocht een meterslange tekening maken van het dagelijkse leven op en rond deze verkeersader in Istanbul. De aanpak staat garant voor reflectie op de typische activiteiten die zich afspelen in dit deel van de stad.

De laatste zalen van de expo focussen duidelijk op het aanvoelen van de stad door haar eigen inwoners. De Franse Sophie Calle voerde een experiment uit waarbij ze bewoners van het Turkse binnenland naar Istanbul bracht om daar voor het eerst de zee te aanschouwen. De getoonde videobeelden zijn van een ongekend raffinement. Ze bereiken het doel van de curator: tonen hoe deze stad alles en iedereen weet te raken, en tot de verbeelding van inwoners en bezoekers spreekt. De hedendaagse Turkse kunstenaar Ali Taptik tracht door zijn kleurenfoto’s van de minder fraaie kanten van Istanbul dit beeld te nuanceren. Graffiti, verlaten gebouwen en afval vormen de keerzijde van het economische wonder.

Een grappige parodie van de cineast Erkmen op het bekende liedje “Istanbul, not Constantinopel” sluit de expo af. De tekst omschrijft het eeuwig veranderende karakter van de miljoenenstad, en de veranderende beeldvorming in de geest van bewoners en bezoekers.

Het doel van de expo was om de relatie van de metropool Istanbul met haar eeuwenoude geschiedenis enerzijds, en haar bewoners anderzijds, te beschrijven. Zo kon achterhaald worden hoe de beeldvorming over de stad exact verloopt. Dankzij een veelvormige en thematische aanpak is het resultaat een inzichtrijke tentoonstelling over de psychologie van de beeldvorming rond Istanbul.

Imagine Istanbul loopt nog tot 24 januari 2016 in Bozar Brussel

E-mailadres Afdrukken