Banner

Irène Némirovsky

De affaire Koerilov

Hildegart Maertens - 02 december 2011

De Russische schrijfster Irène Némirovsky is in 1942 vanuit Parijs op transport gezet richting Auschwitz en ze werd er op 39-jarige leeftijd omgebracht. Dat het precies die tragische afwikkeling van haar levensloop zou zijn die haar internationaal op de kaart zette, mogen we een ironische kanttekening noemen.

Eenmaal ze op transport werd gezet, had Némirovsky al veel gepubliceerd in het Frans. Ze was een tiener toen haar ouders uit de USSR vluchtten naar Frankrijk, waar ze door een gouvernante werd opgevoed. Ze woonde pas 10 jaar in Frankrijk toen ze in 1929 haar eerste roman David Golder uitgaf en het werd meteen een groot succes. In de dertien jaar tussen haar eerste stappen als schrijfster en haar uiteindelijke deportatie, schreef Némirovsky een aantal boeken, waarvan er een vijftal vertaald zijn in het Nederlands. De bekendste is misschien wel Storm in juni (over jodendeportaties), een boek waarvan ze het manuscript vlak voor ze op de trein werd gezet nog kon doorgeven aan haar toen dertienjarige dochter Denise. Deze besloot pas in 2004, toen ze zelf 74 jaar oud was geworden, om de roman naar een uitgever te brengen. Het sloeg heel snel aan en werd snel vertaald naar het Nederlands.

Met de uitgave van Storm in juni werd Irène Némirovsky dus in één klap bekend bij ons. Daar maakte men gretig gebruik van door ineens ook vertalingen van De gelukzoeker, David Golder en Hitte van het bloed op de lezer los te laten. De affaire Koerilov kadert kortom binnen een grotere Némirovsky-hype, maar niettemin verzorgde Uitgeverij De Geus een mooie uitgave van deze roman van bescheiden omvang. In De affaire Koerilov geeft de 22-jarige bolsjewiek Léon M. , de protagonist, zich uit als een Zwitsers arts onder de naam Marcel Legrand, en komt hij zodoende in dienst van Valeriaan Aleksandrovitsj Koerilov, de Minister van Onderwijs. Hij moet van de partij waar hij zelf deel van uitmaakt de minister ombrengen, uiteraard om het regime van tsaar Nikolaas II wakker te schudden via een onverwachte terreurdaad. Léon M. leert Koerilov als lijfarts echter beter kennen en merkt dat deze een leverziekte heeft. Dit plaatst de geruchten dat de minister een wreed, vraatzuchtig en onmenselijk man zou zijn in een ander daglicht en de lijfarts komt bijgevolg in een gewetensconflict. Nieuw is een dergelijke twijfel tussen het al dan niet gerechtvaardigd zijn van de misdaad al lang niet meer, maar Némirovsky plaatst het geheel in een interessant en voor Westerse lezers dikwijls onderbelicht tijdsgewricht: de Russische jaren 1905, een woelige periode die het einde van het tsarendom zou inluiden, onder andere ingegeven door studenten met revolutionaire ideeën.

De affaire Koerilov moet het in de eerste plaats echter nog steeds hebben van zijn spanning. Het is uiteindelijk vooral een meeslepende, historische roman met psychologische kanttekeningen. Haar nuchtere, eenvoudige stijl zweert het grote sentiment eenduidig af en ze krijgt dikwijls zelfs cynische trekjes in haar beschrijvingen van de vorige eeuw op Russisch grondgebied. Dit tijdsbeeld weet Némirovsky overigens feilloos te evoceren, door eigen ervaringen aan research te koppelen, wat een mooi gecomponeerde symbiose oplevert. Geen meesterwerk, wel zeer aangename literatuur die baat heeft bij zijn soberheid.

E-mailadres Afdrukken