Banner

Zurbaran

Schilderijen 1625-1664

Frida Dewitte - 27 april 2011

Het Nederlandse taalgebied smeekte al langer om een overzichtscataloog van het werk van de Spaanse barokschilder Zurbarán. Ludion, dat zich stilaan profileert als dé uitgeverij voor kunstboeken in onze regio, speelt nu in op die noodzaak met een mooie selectie uit ‘s mans schitterende oeuvre.

{image}

Zurbarán is geen traditionele cataloog voor bij een tentoonstelling. Ludion wilde immers vooral de werken voor zich laten spreken en voorzag de ruime selectie getoonde doeken -- telkens paginagroot afgedrukt op kwaliteitsvol, fotografisch papier -- dan ook niet van veel begeleidende tekst. Het middendeel wordt gevormd door ongeveer 150 pagina’s schilderkunst, waarbij links telkens de titel staat weergegeven en rechts het werk in kwestie. Hierbij werd een intuïtieve volgorde gehanteerd, die absoluut niet als dwingend wordt ervaren. De relatief weinige tekst die wél in deze uitgave werd opgenomen, is van de hand van Zurbarán-kenner en idolaat liefhebber Cees Nooteboom. Dat Nooteboom al langer iets heeft met kunst, bleek onder meer uit zijn met de Gouden Uil bekroonde bundel kortverhalen ’s Nachts komen de vossen. Daarin was reeds sprake van een (semi-autobiografisch?) personage dat dweepte met Piero della Francesca, en ook in het reisverhaal De omweg naar Santiago en het meer recente kunstboek Het raadsel van licht stak Nooteboom zijn fascinatie voor Zurbarán niet onder stoelen of banken.

Zurbarán werd geboren in 1598 in Fuente de Cantos, een onooglijk Spaans dorp in de gortdroge Estremadura. Als kruidenierszoon lag het niet voor de hand dat Zurbarán kunstenaar zou worden, want behalve via enkele afbeeldingen van heiligen in de plaatselijke kerk kan hij amper in contact gekomen zijn met beeldende kunst. Vlak voor hij meerderjarig werd, zou zijn vader hem alsnog naar Sevilla sturen, waar hij kunstonderricht kreeg van Pedro Díaz de Villanueva, een schilder die, zoals Nooteboom het treffend verwoordt, het allang vergeten zou zijn ware hij niet de leermeester van Zurbarán geweest. Sevilla bleek een aangename thuishaven voor de schilder, die later echter verkaste naar Madrid om daar het belangrijkste aandeel van zijn productie bij elkaar te schilderen. In de Spaanse hoofdstad was er immers meer werk voor een talent als Zurbarán, die vriendschap sloot met Velázquez en dankzij networking schilderopdrachten kreeg van religieuze en profane instanties. Uiteindelijk zou Zurbarán het zelfs schoppen tot hofschilder, een benoeming die in die tijd als grootste publieke erkenning voor iemands werk gold. Enkele turbulente huwelijken later vestigde Zurbarán zich met zijn derde vrouw definitief in Madrid, waar hij in 1664 zou overlijden.

Uit dit handvol biografische details kan Nooteboom uiteraard geen honderd pagina’s proza puren. De schrijver heeft het dan ook beknopt gehouden (een kleine twintig bladzijden tekst), waarbij de inleiding meer als aperitief dan als eigenlijke essentie van het boek kan en moet beschouwd worden. Het voorwoord is niet zozeer analytisch, maar vrij literair opgevat. Nooteboom vertrekt vanuit zijn eigen ervaringen met de kunst van Zurbarán, en de geestdrift die de auteur zelf voelt bij de werken werkt bijzonder aanstekelijk voor de “nietsvermoedende” lezer. Men kan tegen dit soort “gevoelsmatige opwarmers” inbrengen dat de lezer te weinig context en te weinig historische duiding voorgeschoteld krijgt. Dat zou inderdaad een argument kunnen zijn, maar Nooteboom combineert het beste van beide werelden. Hij is duidelijk een specialist ter zake en combineert een grote kennis inzake enkele uitgelichte werken (met een detaillistische benadering omtrent kleur, compositie en decor) met een immense artistieke passie voor Zurbarán, die zich woordelijk uit in een barokke ode. Nooteboom schuwt echter de overdrijving en heeft geen gezwollen woorden nodig om de lezer warm te maken voor dit oeuvre. Zijn eerlijke, ingehouden toon en zijn virtuoze, erudiete stijl vormen eigenlijk de best mogelijke introductie tot de werken in de cataloog.

Wie houdt van Zurbarán of dit genie nog moet leren kennen, kan alvast bestellen bij Ludion. Een cataloog als deze is er immers een om te koesteren.

E-mailadres Afdrukken