Banner

David Vann

Legende van een zelfmoord

Hildegart Maertens - 04 februari 2011

De Amerikaanse debutant David Vann heeft maar liefst tien jaar geschreven aan de vijf verhaallijnen die de kern vormen van dit boek en het duurde zo maar even twaalf jaar vooraleer de man een uitgever vond voor dit intieme portret van de zelfmoord van zijn vader. Bijna had hij de zoektocht gestaakt, maar de uitgeverij van de universiteit van Massachusetts besloot het boek toch op de markt te brengen. Dat dat een een verstandige beslissing was, blijkt uit de internationale waardering die Vann quasi meteen te beurt viel.

De reden waarom zoveel uitgevers twijfelden aan het literair potentieel van Legende van een zelfmoord, schuilt waarschijnlijk in het originele opzet. Het verhaal is immers geen brave weergave van feiten, maar werd door Vann uitgebreid met fictieve en magisch-realistische elementen, tot een intense parabel over hoe een zoon zijn vader teloor ziet gaan. Dertig jaar deed Vann erover om de brute zelfmoord van zijn vader (hij schoot zichzelf door het hoofd) te verwerken en in die lange periode nam het hele gebeuren bizarre proporties aan. Nochtans bevat de roman ook heel bevattelijke gebeurtenissen, zoals de passages waarin Vann zijn geboortedorp terug opzoekt en spreekt met de nog in leven zijnde kennissen van zijn vader. Op dergelijke momenten is Vann een meeslepend en teder biograaf, die duidelijk het leed van zich af wil schrijven en de resterende vragen voorgoed beantwoord wil zien.

Het gevaar in dergelijke boeken is dat de auteur te veel vervuld is van het eigen ego en geen ruimte laat voor de leefwereld van iemand anders, waar ook ter wereld. Die fout maakt Vann absoluut niet. Hij is immers het tegendeel van pretentieus en hanteert een open, toegankelijke taal die de lezer als een gezellige, warme gloed in het gezicht slaat. Bovendien zorgen de fictieve elementen ervoor dat Legende van een zelfmoord veel meer wordt dan een boek over zelfdoding. Langzaam maar zeker begint Vann zich intrinsiek vragen te stellen over wat een vader-zoon-relatie eigenlijk betekent en welke impact het verzuim van vaderlijke plichten heeft op de zich ontwikkelende kindergeest. Daarmee kaart Vann weliswaar een gewichtig thema aan, maar hij doet het zo gemoedelijk dat men er als vanzelf in rolt. Het filosofische aspect van de roman zorgt er bovendien voor dat het verhaal een tweede luik krijgt dat zich volwaardig ontwikkelt naast het eerste. De zelfdoding blijft immers evenzeer een cruciaal gegeven, dat Vann op magistrale wijze verweeft met zijn overige beelden, verhalen en vragen.

Met “intense tederheid” raast Vann door de feiten, om ze hier en daar aan te zwengelen of zelfs helemaal om te keren. Wat zou er gebeurd zijn mocht niet de vader zelfmoord hebben gepleegd omdat de zoon weigerde mee te gaan op een boottocht, maar andersom? In een briljante koortsdroom ontwikkelt de auteur een dergelijke these, waarin de gefascineerde lezer als bezeten van de ene naar de volgende pagina ijlt. De vader doolt rond met zijn dode zoon in een slaapzak, terwijl hij er tegen spreekt alsof het om een levende gaat. De grenzen tussen een menswaardig en een mensonwaardig bestaan komen te vervallen en even lijkt Legende van een zelfmoord op de postapocalyptische parabel van Cormac McCarthy. Voor Vann is de situatie echter slechts een experiment, dat leidt naar een volgende. Wie dat niet als een krachttoer beschouwt, moet het boek vooral lezen. Want 250 bladzijden lang zuivere beklemming, het is niet elke literaire debutant gegeven.

Hoewel verwarrend in het begin en ondanks de soms vreemde constructies, is Legende van een zelfmoord een prachtig boek waarin tal van genres verweven raken in een kluwen dat de gemiddelde roman volledig overstijgt. Hoewel langs alle kanten opgesmukt met eigen verzinsels, is de emotie in deze semi-autobiografie van de puurste soort. Weergaloze woordkunst!

E-mailadres Afdrukken