Banner

Ippolito Nievo

Belijdenissen van een Italiaan

Andreas Delanoye - 08 december 2010

Van Ippolito Nievo wordt gezegd dat hij tot de belangrijkste romanciers van de 19e eeuw behoort. In die traditie denkt men meteen aan de vele lijvige romans van de Russische grootmeesters, en ook Belijdenissen van een Italiaan is een kanjer van formaat. De meer dan duizend bladzijden zijn echter geen belemmering voor wie zich thematisch aangetrokken voelt tot de roman, want met zijn enorme eruditie en poëtische vertelkracht brengt Nievo bijne non-stop in vervoering.

De sceptische lezer denkt misschien: als Ippolito Nievo werkelijk zo’n groot auteur is geweest, hoe komt het dan dat de naam tegenwoordig zo goed als vergeten is door het grote publiek? Mocht Belijdenissen van een Italiaan een echt meesterwerk zijn, zou er dan niet geregeld een nieuwe druk verschijnen? Het antwoord is negatief, en wel om twee redenen. Ten eerste stierf Nievo terwijl hij het boek aan het herzien was. Vooral in het tweede deel komen er bijgevolg ellenlange uitwijdingen voor, die de auteur bij een kritische revisie allicht meer kernachtig herwerkt zou hebben, of helemaal geschrapt. Ten tweede heeft het boek een inhoudelijke drempel, namelijk het feit dat de roman eigenlijk een gepersonaliseerde weergave is van ’Il Risorgimento’ (de Italiaanse eenmaking). Die eenmaking had plaats tijdens Nievo’s leven, en politiek-filosofisch was de schrijver een groot voorstander van de eenheidsstaat. Men zou het boek tegenwoordig dan ook irrelevant kunnen noemen, omdat de strijd inmiddels gestreden is en de kaarten volledig anders liggen. Wie dat zegt, gaat echter totaal voorbij aan de grote, universele waarde van de emoties in het boek, alsook aan de waarde van Nievo’s bespiegelingen en uitwijdingen over de Italiaanse staat en over het maatschappelijke stelstel.

Een basisinteresse in de Italiaanse geschiedenis is dus wel vereist om Belijdenissen van een Italiaan helemaal uit te lezen, hoewel de klemtoon niet uitsluitend op het politieke ligt. Nievo heeft immers een boeiend verhaal gesponnen rond de vragen over het staatsbestel, waarin de ideeën heel mooi tussen het verhaal door verweven zitten. Net als in Tolstojs Anna Karenina is er een zeer groot evenwicht tussen de meer verhalende en de eerder reflectieve passages, wat een aangename leeservaring absoluut niet in de weg staat. Het is bovendien een interessante vraag in welke mate de kwesties die de roman aankaart echt gedateerd zijn. De Italiaanse politiek verbrokkelt immers steeds meer en meer en er lijkt opnieuw een neiging naar separatisme plaats te grijpen. In dat verband stemt Belijdenissen van een Italiaan tot nadenken. Nievo ontleedt immers wat de eenmaking de Italiaan heeft opgeleverd aan voordeel en weegt dat af tegen het geïdealiseerde beeld van een verzameling individuele staten. De auteur is, aan het eind van de roman, in zijn conclusie iets te positief voor de eenheidsstaat: de tachtigjarige Carlino meent dat zijn Italië de ongemakken van de tijd zal overwinnen en die positivistische toon is uiteraard achterhaald door de tijd. Niettegenstaande wordt de lezer ongelofelijk ontroerd eenmaal Carlino, na talrijke jaren van omzwervingen en ontberingen, eindelijk de rust vindt en zijn vaderland met grote liefde beschouwt.

Meer dan een historische roman is Belijdenissen van een Italiaan dus een ode aan Italië, maar evengoed een lofzang over de liefde en een boek dat de lezer leert om de dood en het bestaan in het aangezicht te kijken. De roman is allesomvattend in zijn opzet, maar de structuur blijft — net als bij Nievo’s Russische equivalenten trouwens — altijd doorzichtig en gemakkelijk te volgen. Er zijn inderdaad passages die minder vlot lezen, maar in het aanschijn van de grote stuwing die van de hele roman uitgaat, is dat slechts een klein minpunt. Van de schitterende eerste zin ("Ik ben geboren als Venetiaan op 18 oktober van het jaar 1775, op de dag van de evangelist Sint-Lucas, en ik zal door Gods genade sterven als Italiaan, wanneer de Voorzienigheid, die op ondoorgrondelijke wijze de wereld regeert, dat wil. Ziedaar de moraal van mijn leven.") tot de schrijnende laatste een boek dat de lezer beklijft. Wie de fantastische sprong waagt en zich laat overdonderen door Nievo’s briljante ideeën, kan het zich gewoon niet beklagen.

E-mailadres Afdrukken