Banner

Joost Vandecasteele

Hoe de wereld perfect functioneert zonder mij

Jurgen Boel - 24 juli 2009

In de jaren negentig publiceerde Paul Mennes het ene verhaal na het andere waarin hij een op consumptie gerichte maatschappij in zijn hemd zette en het failliet van een materiële ideologie extra uitlichtte. De overdrijvingen die in de verhalen schering en inslag waren, duidden op een nabije toekomst die dystopisch van aard was.

Vijftien jaar na Mennes’ debuut Tox waagt de prille dertiger Joost Vandecasteele zich aan een gelijkaardige visie op de maatschappij, waarbij hij Mennes moeiteloos overklast. Zonder ooit een tijdskader of plaats aan te reiken, wordt snel duidelijk dat de bundel kortverhalen zich in een nabije toekomst afspeelt die gekenmerkt wordt door consumentisme, kapitalisme en de daarmee geassocieerde spirituele en morele leegheid. De nabije toekomst die Vandecasteele beschrijft, is een materialistische consumptiemaatschappij die soms absurde proporties aanneemt.

Zo is er een verhaal rond een appartementsgebouw annex winkelcentrum waarbij een bewoner een expeditie onderneemt naar de verschillende verdiepingen en daarbij in interne oorlogen tussen de bewoners betrokken raakt. In een ander verhaal overnacht een bezoeker enkele nachten in de toiletten omdat hij de weg naar buiten niet vindt. De absurditeit die in een aantal verhalen om de hoek kijkt, wordt nooit echt ongeloofwaardig dankzij het schrijftalent van Vandecasteele die elke bizarre wending weet te plaatsen binnen een ruimer kader.

Zijn scherpe analyses en ironische, vaak zelfs cynische pen wordt nog duidelijker in de verhalen die veel meer om persoonlijke relaties gaan en de vreemde toekomst zelf volledig buitensluiten. Hier overheerst een moedeloosheid die gekoppeld wordt aan een cynisme en vooral de existentiële wanhoop (zonder die ooit zo te benoemen) die in alle levens onmerkbaar binnen geslopen is. De humor neigt naar de pikzwarte soort maar getuigt vooral van een schrijnend leeg en illusieloos bestaan.

Hoewel Hoe de wereld perfect functioneert zonder mij uit kortverhalen bestaat, is er een rode draad doorheen de verschillende verhalen te trekken en duiken personages en locaties uit het ene verhaal opnieuw op in het andere. Dat verleent aan de bundel een eenheid en meerwaarde die Vandecasteeles debuut laat opmerken. Bovendien beschikt hij over een uitstekende pen en verteltrant die ook buiten het kortverhaal of de dystopische genreoefening een toekomst heeft.

Hoe de wereld perfect functioneert zonder mij is een uitstekende nihilistische verhalenbundel die zijn maatschappijkritiek niet verbergt, maar die net zo min van de daken schreeuwt. Het is een jeugdige stem die niet zozeer wil choqueren als wel de vinger op de wonde leggen, zij het uitvergroot en karikaturaal. Vandecasteele is een meesterlijke verteller die met een uitstekend taalgevoel een falende maatschappij in zijn hemd zet.

E-mailadres Afdrukken