Banner

Richard Dawkins & Yan Wong

Het verhaal van onze voorouder

9.0
Jurgen Boel - 16 mei 2018

Toen Richard Dawkins in 1976 The Selfish Gene publiceerde, maakte hij als jonge bioloog meteen een naam voor zichzelf. De gencentrische theorie die Dawkins daar uiteenzette, riep niet alleen bewondering op maar zorgde ook voor de nodige controverse. Nochtans was het basisprincipe niet zo nieuw, per slot van rekening bouwde Dawkins verder op de ideeën van George C. Williams en diens Adaptation And Natural Selection (1966), alleen had Dawkins een enorm talent om complexe ideeën helder te vertalen naar een breder publiek.

Hoewel Dawkins in de jaren tachtig nog twee boeken publiceerde, The Extended Phenotype (1982) en The Blind Watchmaker (1986) zou hij pas in de jaren negentig echt naam maken als `populariserend` auteur met boeken als River Out Of Eden (1992), Climbing Mount Improbable (1996) en Unweaving The Rainbow (1998) waarin evolutie en wetenschappen centraal stonden. Na de eeuwwisseling ontpopte Dawkins zich steeds meer tot een uitgesproken tegenstander van religies, wat onder meer tot uiting kwam in de essaybundel A Devil`s Chaplain (2003) en The God Delusion (2006). Al bleef hij ook zijn oude liefde en studiegebied trouw met The Magic Of Reality: How We Know What`s Really True (2011) en The Greatest Show On Earth: The Evidence For Evolution (2009).

Met het verschijnen van Dawkins’ tweedelige biografie (An Appetite For Wonder, 2013 en Brief Candle In The Dark, 2015) leek de in 1941 geboren bioloog de pen aan de wilgen te hangen. Het in 2017 verschenen Science In The Soul is immers een verzameling eerder verschenen essays. Ook Het verhaal van onze voorouder: Een pelgrimstocht naar de oorsprong van het leven verscheen in 2013 al een eerste maal onder de titel Het verhaal van onze voorouders, maar toch betreft het hier meer dan zomaar een herdruk, zoals Dawkins zelf ook duidelijk maakt in zijn voorwoord. Vooreerst is het opvallend dat Yan Wong ditmaal als co-auteur mee opgenomen is, waar hij bij de vorige editie weliswaar vermeld stond om zijn belangrijke bijdrage maar Dawkins als enige auteur gold. Daarnaast maakt een vergelijking van beide edities duidelijk dat verschillende hoofdstukken herschreven werden in lijn met de laatste wetenschappelijke ontwikkelingen.

Het uitgangspunt van het boek is en blijft een pelgrimstocht langsheen het leven (de volledige titel luidt The Ancestor's Tale: A Pilgrimage to the Dawn of Life) waarbij de auteurs verschillende `rustplaatsen` of rendez-vouspunten inlassen waar de gekozen eerste pelgrim in het boek, de mens, steeds verdere verwanten ontmoet tot alle reizigers samen aankomen op de plek waar alle leven ontstaan is. Dawkins en Wong maken van bij de start duidelijk dat gelijk van welk gekozen vertrekpunt/perspectief (bijvoorbeeld een chimpansee, walvis of Kolibri), het eindpunt, of beter gezegd, beginpunt hetzelfde zal zijn. Alleen zullen er andere rustplaatsen en andere pelgrims als medereizigers opduiken. Het bestaan is immers geen ladder naar steeds meer complexiteit, maar veeleer een sterk vertakte boom waarlangs het leven zich op verschillende manieren verder ontwikkelde.

Niet geheel onverwachts staan de auteurs in de eerste plaats stil bij enkele van de dichtere verwanten van de mens, waaronder naast oudere menssoorten (homo ergaster en habilis) als `nulpunt`, ook mensapen, de zogenaamde apen van de oude en nieuwe wereld en lemuren. Met ongeveer een derde van het boek en 65 miljoen jaar achter de kiezen, zijn de zoogdieren (hoewel hun `heerschappij` dan begon) nog lang niet tot een enkele voorouder herleid. Pas na ruim driehonderd pagina`s en 140 miljoen jaar voor ons, vindt het bonte gezelschap van zoogdieren aansluiting bij een minder succesvolle verwant; de zoogdierachtige reptielen, die ondanks een lange geschiedenis geen nazaten hebben. Vervolgens vervoegen de sauropsida (zowel hagedisachtigen als vogels) het pad richting de volgende samenkomsten, waar amfibieën, vissen en steeds `exotischere` verwanten opduiken tot finaal vier miljard jaar terug de voorouder van alle leven gevonden wordt.

Het is een lange tocht die voor Dawkins en Wong de uitgelezen kans biedt om het indrukwekkende gegeven ‘evolutie’ verder te duiden aan de hand van verschillende reizigers en hoe zij zich ontwikkeld hebben en geëvolueerd zijn. Via een focus op specifieke dieren, maar ook planten en eencelligen (in het boek `het verhaal van` geheten), geven ze een beter beeld van hoe het leven op aarde zich tot elkaar verhoudt en wat het al dan niet gemeen heeft. In zijn opzet is Het verhaal van onze voorouder niet anders dan eerdere werken van Dawkins, het grote verschil zit in de opbouw die de pelgrimstocht als uitgangspunt neemt en de individuele verhalen als kapstok voor het grote verhaal over evolutie. Net door die unieke insteek leent het zich ook uitstekend voor een nieuwe en herwerkte versie die de laatste ontwikkelingen op het gebied van biologie kan incorporeren zonder de hele structuur van het boek om te gooien.

Het mag jammer heten dat Dawkins zich de laatste jaren voornamelijk op religiekritiek geworpen heeft, want met zijn scherpe pen en de gave om complexe materie voor de leek helder uiteen te zetten, wist hij als geen ander de essentie van de evolutietheorie te vatten. In die zin kan het dan ook alleen maar toegejuicht worden dat Het verhaal van onze voorouder een herziene editie kreeg. Want niet alleen blijft het een uitstekende introductie tot de evolutietheorie en tot Dawkins eigen kritische geest, door zijn opbouw kunnen ook de laatste ontwikkelingen moeiteloos opgenomen worden en zelfs enkele stellingen verder onderbouwd worden. Het verhaal van onze voorouder is weliswaar een lijvig werk maar ook een meer dan uitstekende introductie tot de evolutietheorie, doorspekt met wetenswaardigheden, voorbeelden en persoonlijke reflecties. Het rijtje auteurs en werken dat zich in navolging van Charles Darwin tot doel gesteld heeft de evolutietheorie verder te onderbouwen en uiteen te zetten, is lang en eerzaam. Dawkins en Wongs` Het verhaal van onze voorouder plaatst zich zonder schroom in dat rijtje en hoewel het zeker niet het laatste woord over evolutie bevat, zijn er momenteel weinig betere startplaatsen te vinden dan dit werk.

E-mailadres Afdrukken
 
Richard Dawkins & Yan Wong
Jurgen Boel / Nieuw Amsterdam
www.nieuwamsterdam.nl

Uit ons archief
Banner

TEST