Banner

Ray Bradbury

Fahrenheit 451

8.5
Jurgen Boel - 09 maart 2018

Ray Bradbury pende tijdens zijn lange leven een 27-tal romans en een slordige 600 kortverhalen. Naar eigen zeggen dankte hij die output aan het feit dat hij elke dag schreef. Maar een stachanovistisch regime volstaat niet voor wie gespeend is van talent, want zonder verbeelding of een zwierige pen blijft het geschrevene vooralsnog dode letter. Niet zo voor Bradbury, die meer dan een van zijn verhalen vertaald zag naar televisie en het witte doek.

Tot de bekendste verfilmingen behoren ongetwijfeld de donkere Disney kinderfilm Something Wicked This Way Comes en (uiteraard) François Truffauts verfilming van Fahrenheit 451, de roman waarmee Bradbury voor eeuwig verbonden zal blijven. De titel verwijst naar de temperatuur die volgens Bradbury nodig was om boeken te verbranden (de werkelijke hitte ligt naargelang het boek ergens tussen 424 en 475 graden) en legt meteen de kern van het verhaal bloot. In een niet nader genoemde tijd en stad in de VS zijn alle boeken (fictie en non-fictie) verboden, terwijl een hedonistische en afgestompte levensstijl gepromoot wordt. Jongeren houden roekeloze racewedstrijden, waarbij menig dode valt, terwijl de rest zich continu onderdompelt in een eindeloze soapreeks die op alle muren in huis wordt afgespeeld en geregeld de interactie van de kijker vergt.

Het hoofdpersonage Guy Montag is een brandweerman, wiens taak eruit bestaat verboden boeken te verbranden. Montag kwijt zich eervol van zijn taak tot hij op een avond niet alleen kennismaakt met het excentrieke buurmeisje Clarisse McLellan, maar ook zijn vrouw ternauwernood van een zelfmoordpoging weet te redden. Voor de toegesnelde ambulanciers lijkt het een routinezaak, terwijl Montags vrouw Mildred gelooft dat ze een kater heeft. Wanneer Montag bij een volgende boekverbranding merkt hoe een oude vrouw verkiest om samen met haar boeken verbrand te worden, zijn de laatste zaadjes van twijfel gezaaid. Montag besluit een boek mee naar huis te smokkelen.

Terwijl Montag zich steeds bewuster wordt van de hersendode en onverschillige maatschappij rondom hem, verliest hij niet alleen steeds meer het contact met zijn vrouw maar worden ook zijn collega’s wantrouwiger. Wanneer zijn commandant Beatty langskomt, neemt het verhaal evenwel een verrassende wending. Via Beatty komt de lezer samen met Montag immers voor het eerst te weten waarom onder meer boeken verbrand worden en de maatschappij geëvolueerd is tot haar huidige vorm. Maar voor Montag is deze verklaring niet voldoende, en op eigen houtje gaat hij op zoek naar wie hem meer kan leren over de verboden boeken.

Bradbury schetst een subtiele dystopie waarbij het totalitaire van de staat ver op het achterplan blijft en brood en spelen overheersen. Bovendien is het geen revolutie die tot de nieuwe maatschappij geleid heeft, maar een verlangen van het volk zelf om weggehouden te worden van andere meningen en tezelfdertijd van alle laatste snufjes op de hoogte te zijn. De manier waarop Bradbury die evolutie beschrijft, is net zozeer van toepassing op de jaren vijftig als op de huidige samenleving, inclusief trigger warnings en safe spaces. Censuur komt niet zozeer louter of puur vanuit de staat, maar wordt maar al te vaak door de brede massa gedragen, met alle gevolgen van dien.

Maar wat Fahrenheit 451 zo mogelijk nóg beter maakt, is Bradbury’s ingetogen schijfstijl die helder en zakelijk leest. Bradbury houdt zich ver van overdreven aanzetten of literaire uitspattingen en houdt zijn verhaal stevig bij de teugels. Ondanks de donkere thematiek leest het verhaal daardoor haast vluchtig, en het schijnbare pulpgehalte onderstreept nog meer de essentie van het verhaal. In hoeverre Bradbury een maatschappijkritische dystopie wou schrijven, blijft koffiedik kijken, maar het is een feit dat de veelschrijver alvast voor dit ene werk blijvend herinnerd zal worden, zeker wanneer zijn grimmig toekomstbeeld onze realiteit wordt.

E-mailadres Afdrukken