Banner

Habemus Papam

5.5
Ewoud Ceulemans - 21 september 2011
alt

April 2005. Mijn toenmalig leraar Latijn stormt de klas binnen, het Nieuwsblad van die dag met gestrekte arm voor zich uit houdend. Op de voorpagina: een foto van Joseph Ratzinger, net tot paus Benedictus XVI uitgeroepen, die met een slap handje het Sint-Pietersplein groet, vergezeld van de kop 'Ave, Benedictus'. Met een stem die de verontwaardiging en woede moeilijk kan verbergen vraagt hij aan de klas aan welke gigantische taalfout de journalist zich schuldig heeft gemaakt. Het blijft stil, maar na een tijdje is er toch iemand die z'n hand opsteekt. Het moest Benedicte zijn. Vocatief. Half de bewuste leerling prijzend, en half de bewuste journalist beschimpend, voegt hij eraan toe dat het Latijn een elitaire taal is, die aandacht en concentratie vraagt van diegene die zich ervan bedient. Wees gewaarschuwd, Nanni Moretti!

Het Latijn wordt in 'Habemus Papam' echter beperkt tot die ene zin waarin de camerlengo (sinds 'Angels & Demons' toch een behoorlijk algemene term) aan alle gelovigen bekendmaakt dat de kardinalen er na enkele dagen dan toch in geslaagd zijn een opvolger te kiezen voor Johannes Paulus II - de film begint met archiefbeelden van diens uitvaart - met name outsider Melville (Michel Piccoli). Probleem is echter dat de kersverse herder aller katholieken niet echt voorbereid is op zoveel verantwoordelijkheid en een aanval van plankenkoorts krijgt wanneer hij het balkon op moet. Terwijl de onrust op het Sint-Pietersplein groeit, trekt de nieuwe paus zich terug in zijn vertrekken. De wanhoop nabij, besluiten de kardinalen en de pauselijke woordvoeder om er een dokter en zelfs een psychoanalyticus (een rol van Nanni Moretti zelf) bij te halen. Melville voelt zich door zijn nieuwe functie en door de verzegelde deuren van het Vaticaan echter zo opgesloten, dat hij maar besluit om te gaan lopen.

In een tijdperk waarin de naam van de rooms-katholieke Kerk vooral verbonden wordt met pedofilie- en andere schandalen, zou het voor de hand liggen om ook een film te maken waarin je dat fel gecontesteerde instituut genadeloos neersabelt, maar dat doet Nanni Moretti nu net niet - hoewel hij dat in 2006 min of meer wel deed met Silvio Berlusconi in zijn 'Il Caimano', waarop 'de Kaaiman' meteen de verkiezingen verloor. Enerzijds is het wel moedig van Moretti dat hij ervoor kiest om de Kerk niet al te hard aan te pakken - dat zou misschien net iets te gemakkelijk scoren zijn - maar anderzijds kan je je na het bekijken van 'Habemus Papam' nogal moeilijk van de indruk ontdoen dat Moretti's nieuwste wel wat pittiger had mogen zijn. De tragikomedie waarmee hij nu afkomt, blijft immers veel te veel aan de oppervlakte om een blijvende indruk te maken.

alt

De premisse biedt nochtans een hoop mogelijkheden: want is die titel van paus immers wel zo gewild als de machtsgeile blik van Ratzinger zes jaar geleden deed uitschijnen? Moretti wil ons alleszins doen geloven van niet: tijdens het conclaaf doet zowat elke kardinaal een vluchtig schietgebedje om toch maar niet de uitverkorene te zijn, en wanneer er dan eindelijk iemand verkozen wordt, bezwijkt die onder de druk. Nog meer ironisch echter is dat Moretti de acteur een psychoanalyticus vertolkt, maar dat Moretti de regisseur verzaakt aan zijn taak om de psyche van zijn hoofdpersonage vakkundig te analyseren. Hij reikt wel enkele interessante ideeën aan - vooral de acteur als metafoor voor de paus en vice versa is slim gezien - maar laat vervolgens na om daar ook echt iets mee te doen. Na een dik halfuur loopt Melville weg uit het Vaticaan, om tegen het einde van de film met hangende pootjes terug te keren, maar in de vijftig minuten of drie dagen tussenin, verandert er niet alleen bijzonder weinig aan de persoonlijkheid van de arme man, maar leren we hem ook helemaal niet goed kennen.

Dat komt deels doordat Moretti de op z'n zachtst gezegd betwijfelbare keuze maakt om de plot omtrent de plankenkoortspaus tot subplot te degraderen, en zich meer en meer te focussen op de aanwezigheid van een op sceptische blikken onthaalde psychoanalyticus in het Vaticaan. Begrijp ons niet verkeerd, het gros van die scènes is best wel leuk - Moretti weet duidelijk perfect waar zijn eigen komische grenzen liggen, en probeert ze dan ook nooit te overschrijden - maar het blijft net iets te algemeen om ook indruk te maken: de relatie tussen de psychiater en de kardinalen wordt nergens concreet genoeg om de prangende vragen te kunnen stellen die een ontmoeting tussen een intrinsiek rationele figuur en intrinsiek dogmatisch ingestelde personen normaal gezien met zich zou meebrengen. Alsof Moretti laat aanvoelen dat er ergens wel (al dan niet) onoverbrugbare verschillen zijn tussen de geestesdokter en de kerkelijke leiders, maar zelden of nooit concreet aanwijst waarin die verschillen liggen. Zo is er een scène waarin er zich eventjes een discussie lijkt te ontwikkelen tussen de psychiater en een voorname kardinaal omtrent de menselijke evolutie, maar wanneer de therapeut het Darwinisme vermeldt, besluit Moretti om meteen weg te cutten. Moretti is duidelijk niet op zoek naar controverse, en dat is een verdedigbare keuze, maar het ontneemt de film wel een pak scherpte.

alt

Nu en dan vervalt Moretti's zachte toon ook in een ietwat overbodig sentimentalisme of gratuite karikaturen: scènes waarin het hele Vaticaan in de handen klapt op het ritme van een liefdesliedje, of waarin het meest karikaturale lid van de Zwitserse Garde zich volpropt met gebak komen de film niet meteen ten goede. Maar het is niet één en al kommer en kwel: er zitten een paar mooie plaatjes in de film - een stoet kardinalen die onder fresco's van Michelangelo doorheen de Sixtijnse kapel trekt heeft altijd wel iets schilderachtigs -, Michel Piccoli is bijzonder genietbaar als de probleempaus en Nanni Moretti heeft voldoende komisch talent om van 'Habemus Papam' best wel een genietbaar filmpje te maken, met als topper een scène waarin hij kaart speelt met enkele oudere kardinalen (er zijn er immers geen andere) en hen op slinkse wijze om de tuin leidt. Of wat bij grijze dienaars van God voor 'slinks' doorgaat natuurlijk.

Er was voor het verschijnen van 'Habemus Papam' naar het schijnt weer heel wat consternatie binnen de muren van het Vaticaan (hebben ze daar in Rome eigenlijk wel iets anders te doen dan zich druk maken over films en boeken allerhande?), maar het excommunicatieformulier voor Nanni Moretti mag wel terug weggestoken worden, net zoals Nanni Moretti zelf de scherpte waarmee hij in 2006 Berlusconi te lijf ging jammer genoeg ook heeft thuisgelaten. Met een pittige nasmaak had 'Habemus Papam' anders wel meer kunnen zijn dan de (met momenten) leuke tragikomedie die het uiteindelijk is geworden.

E-mailadres Afdrukken
 
Habemus Papam
Italië - Frankrijk / 2011
Regie: Nanni Moretti
Scenario: Nanni Moretti; Francesco Piccolo; Federica Pontremoli
Met: Michel Piccoli; Nanni Moretti; Jerzy Stuhr; Renato Scarpa; Margherita Buy
Duur: Italië - Frankrijk


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST