Banner

Des Hommes et des Dieux

8.0
Dennis Van Dessel - 20 september 2010




Met : Lambert Wilson, Michael Lonsdale, Olivier Rabourdin, Philippe Laudenbach e .a.

De timing van 'Des Hommes et des Dieux' is nu niet bepaald wat je noemt "fortuinlijk". In het midden van de grootste crisis die de katholieke kerk in recente tijden heeft meegemaakt, komt regisseur Xavier Beauvois met een drama aanzetten dat een positief, zelfs vererend licht werpt op een groepje monniken. Je zou denken dat een dergelijke film gedoemd was tot falen, maar Beauvois' verhaal is zo genuanceerd en doordacht, dat zelfs de meest overtuigde atheïst er respect voor moet opbrengen. Zonder compromissen te sluiten, weet de regisseur een sterk menselijk drama te puren uit schijnbaar oubollige, naar een stoffige sacristie ruikende thema's als naastenliefde en zelfopoffering. Met als extra bonus: de kans dat u in de zaal van 'Des Hommes et des Dieux' een meute popcornvretende 14-jarigen aantreft, is zo goed als onbestaand. Score!

Het verhaal speelt zich af in een onooglijk dorp, ergens in Algerije, in het midden van de jaren negentig. Acht Cisterciënzer monniken van middelbare leeftijd of ouder wonen samen in een klein klooster, in schijnbaar complete harmonie met de moslimbevolking om hen heen. Vader Luc (Michael Lonsdale) is arts en verzorgt dagelijks zo'n 150 mensen. Christian (Lambert Wilson) is het brein van de orde, die het grootste deel van de contacten met de buitenwereld verzorgt, en op die manier bijna de functie van sociaal werker vervult voor het dorp. De monniken leven van het land, worden uitgenodigd op plaatselijke feesten, en lijken gewoon in het algemeen een ideale geestesrust te hebben gevonden in het leven. Dat alles komt echter op de helling te staan wanneer moslimextremisten steeds meer geweld plegen in de regio. De monniken krijgen de raad om te vertrekken, maar komen na lang beraad tot de beslissing om toch te blijven. Een besluit dat extreme gevolgen zal hebben.

In principe klinkt die samenvatting als een simplistische anti-islamitische propagandafilm: de brave katholieke monniken die bedreigd worden door de moslimextremisten. Maar één van de grote prestaties van de film, is juist dat Beauvois een scherp onderscheid weet te maken tussen religie enerzijds, en de karikatuur die extremisme van een geloof maakt anderzijds. De dorpsbewoners waarmee de monniken samenleven, vertegenwoordigen de islam zoals die onder goede omstandigheden kan en moet zijn: verdraagzaam en open voor andere levensbeschouwingen. Het brute geweld waartoe de extremisten in staat zijn, wordt daarmee niet ontkend, maar wel in een context geplaatst die ontbreekt bij mensen die graag volhouden dat "gematigde moslims niet bestaan". Op gelijkaardige wijze worden de waarden van het katholicisme in de film eigenlijk gelijkgesteld aan een diep geworteld humanisme. De monniken prediken tegen de bevolking niet over hun eigen geloof en proberen ook hun eigen waarden niet op te dringen, maar helpen waar ze kunnen en blijven voor het overige vooral vasthouden aan de nederigheid die deel uitmaakt van hun geloften. Je hoeft niet gelovig te zijn om die levensstijl te waarderen voor wat het is: een toenadering tussen twee levensvisies die elkaar lijken uit te sluiten. De gebeurtenissen in de film spelen zich af vóór 9/11, maar lijken nog relevanter voor onze tijd.

Het is dat humanisme dat ervoor zorgt dat 'Des Hommes et des Dieux' niet alleen geschikt is voor gelovigen. De personages worden overtuigend geschetst, en gaandeweg komen we van de meesten onder hen hun persoonlijke motivaties te weten. In één van de mooiste scènes uit de film, beschrijft één van de monniken hoe hij een tijdje geleden terugging naar Frankrijk voor een familiefeest: "Iedereen was aan het eten en aan het lachen. En ik was blij om er bij te zijn, maar tegelijk..." Voelde hij zich een buitenstaander. En aan het einde van die monoloog, gespeeld met een prachtig gevoel voor understatement, begrijpen we waarom die man beslist om in Algerije te blijven, ook al betekent dat dan wellicht zijn dood. Hij heeft het niet over God, laat staan over zijn betrokkenheid bij de kerk, maar over zijn eigen gevoelens - en daar kan iedereen zich iets bij voorstellen.

Dat soort scènes van eenvoudige menselijkheid maken de film tot wat hij is. Er zijn nog voorbeelden te noemen: aan het einde van de prent zien we de monniken een flesje wijn kraken tijdens het eten, terwijl ze luisteren naar het Zwanenmeer. Beauvois laat geen dialoog horen, maar geeft ons een minutenlange montage van hun gezichten - op dat moment beseffen ze dat dit een soort laatste avondmaal is, en dat ze waarschijnlijk niet lang meer te leven hebben. Die wetenschap staat op hun gezichten geschreven en geestelijken of niet, ze zijn bang.

'Des Hommes et des Dieux' zal evenwel niet voor iedereen zijn, voornamelijk omdat de film zich voortbeweegt aan het tempo van het kloosterleven zelf: langzaam maar zeker. Naarmate de dreiging van buitenaf toeneemt, krijgt de prent in zijn tweede helft meer drive, maar tijdens het eerste uur krijgen we vooral een bedaarde, rustige vertelstijl, die het geduld van sommige kijkers wel eens op de proef zou kunnen stellen. En laten we eerlijk zijn: de film is ook effectief een tiental minuten te lang - aan het einde krijgen we drie scènes die eigenlijk perfect het einde van de film hadden kunnen zijn, waarna het toch nog even voortgaat. Da's een risico dat je loopt als je dit type van introspectieve film maakt: de eigenlijke handelingen van de personages zijn meestal maar weinig spectaculair, waardoor je als regisseur een manier moet zoeken om je publiek mee te sleuren naar de onderliggende niveaus van je prent, die vaak veel interessanter zijn. Beauvois vindt die manier, maar eist van de kijker zelf dan ook behoorlijk wat inspanning.

Wie die inspanning wil leveren, krijgt er echter een indrukwekkende ervaring voor terug, die ook puur op filmisch vlak knap in elkaar gestoken is. Beauvois weet de schoonheid van het landschap mooi naar voren te brengen, zonder te vervallen in mooifilmerij en gebruikt ook zijn muziek op een briljante manier. Er is geen klassieke score, maar de verschillende sequensen worden onderbroken door de koorgezangen van de monniken, die min of meer dienen als commentaar op de actie. En dan is er natuurlijk die beruchte scène waarin ze luisteren naar het Zwanenmeer - in principe een stukje klassieke muziek dat al even cliché is geworden als de Vier Seizoenen, maar dat wel werkt in de context van de scène.

Voeg daar nog uitstekende, doorleefde acteerprestaties aan toe van een cast vol karakterkoppen en je hebt een terechte winnaar van de Zilveren Palm in Cannes. Ja, de film vereist een inspanning en vooral een open geest, maar wie dat kan opbrengen, ziet een uitstekende prent.

E-mailadres Afdrukken
 
Des Hommes et des Dieux
Frankrijk / 2010
Regie: Xavier Beauvois
Scenario: Xavier Beauvois; Etienne Comar
Duur: 122 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST