Banner

De helaasheid der dingen

8.0
Barbara Van Ransbeeck - 25 oktober 2009





Een blote kont werkt altijd. Dat zal elke reclameman of playboybunny beamen. En vanaf nu ook Felix Van Groeningen. Het partijtje naaktfietsen van de cast van 'de Helaasheid der Dingen' als promotiestunt over de Croisette in Cannes heeft hem alvast geen windeieren gelegd. Veel lenzen van toeristen en rioolfotografen zoemden wellicht gewoon in op hun paaseieren, maar gelukkig werd niet alleen met de nagespeelde scène uit de film gescoord. Ook de film zelf kon in de sectie van 'Un Certain regard' op enthousiast applaus en een verdiende overwinning rekenen. Een ritzege die hopelijk gepast gevierd werd met een vet feest met een panter van een kater achteraf.

Zuipen is voor de familie Strobbe uit 'de Helaasheid der Dingen' namelijk een way of life. De 13-jarige Gunther Strobbe (Kenneth Vanbaeden) woont met zijn vader Celle (Koen De Graeve) en drie nonkels Breejen, Petrol en Koen bij zijn grootmoeder in Reetveerdegem, in de buurt van Aalst. Een echte Strobbe herken je aan de lengte van zijn nektapijt en de marginale hoeveelheid bier die hij in zijn keel kan gieten en er een paar uur later weer uit kan kotsen. Niet bepaald de gezondste omgeving om in op te groeien. Op school is Gunther ook al geen held, hij krijgt veel strafwerk en het ziet ernaar uit dat hij in de voetsporen van zijn vader zal treden en eeuwig zal vieren dat er niets te vieren valt. Tot Gunther straf schrijven leuk begint te vinden en hij in het schrijven een achterpoortje ontdekt om te ontsnappen aan de helaasheid der dingen…

De autobiografische bestseller van Dimitri Verhulst die in 2006 terecht unaniem door lezend Vlaanderen tot aan de maan en terug werd geprezen, was zo visueel tastbaar en smakelijk sappig geschreven dat het geen wonder mag heten dat het boek zo snel een verfilming kreeg. Regisseur Felix Van Groeningen (Steve+Sky, Dagen zonder lief) is gelukkig niet te gulzig geweest om elk woord en elke maffe anekdote uit het boek te willen verfilmen. Hij stript het verhaal tot op zijn essentie en focust vooral op de tweestrijd van de jongen tussen school en familie en de mengeling van nostalgie en cynische openhartigheid waarmee de volwassen Gunther op zijn kindertijd terugkijkt.

Het is daar dat de kracht van het verhaal hem trouwens zit: in de eerlijkheid waarmee het verteld wordt. Gunther beschrijft zijn nonkels en vader zoals die echt waren, in al hun vunzigheid en platheid, als de lallende, onverantwoordelijke zeveraars en zelfs nonchalante vaders die ze waren. Maar ook met veel liefde. Gunther heeft afstand genomen van zijn verleden, heeft gekozen voor een heel ander leven, maar blijft ongewild toch aan zijn roots verknocht, als een boer aan zijn grond, als een Strobbe aan zijn pintje. De situaties die de broers meemaken in Hotel Mama, zijn grappig tot hilarisch, maar de stilte die volgt baadt ook steeds in een melancholisch trieste waas: de dagen zonder lief zijn voorbij, Gunther is volwassen, de dood hangt in de lucht en nieuw (ongewenst) leven staat te trappelen. De helaasheid der dingen. Melancholie zonder dat het te melig wordt en humor zonder dat het te plat wordt, Van Groeningen weet het dunne koord prachtig te bezweren.

Visueel blijft Van Groeningen trouw aan zichzelf. Sommigen spreken van een stijlbreuk, maar het camerawerk ligt in het verlengde van zijn vorige films. Na het prostitutiemilieu en de verwelkte vriendenkring, weet hij ook nu weer een afgebakend milieu scherp te stellen, dat van de vader-op-zoon dorpsdrinkers. Met desolate treinshots, sobere sfeerbeelden, een handvol straffe verhalen en veelzeggende blikken brengt hij zowel de dorpse mentaliteit van het fictieve Reetveerdegem als de gemoedstoestand van de jongen in kaart. Het verschil is dat Van Groeningen ditmaal kan werken met een ijzersterk scenario dat dieper snijdt dan 'Dagen zonder lief' en echter overkomt dan 'Steve+Sky', maar vooral de universele uitstraling heeft om een breder publiek aan te spreken. Daar is Cannes het bewijs van.

Dimitri Verhulst kan op zijn beide oren slapen: zijn verhaal is in goede handen. Ook al kiest Van Groeningen voor wildere heen- en weersprongen tussen heden en verleden en een nog grotere vervlechting van de kleine Gunther met de grote dan in het boek, de essentie ('gij zijt ne Strobbe, maar wel nen andere') blijft bewaard en de beelden ademen de juiste poëzie uit. Bovendien zijn de acteurs uit 'De Helaasheid' op zijn zachtst gezegd fantastisch. Dat we dat in Vlaanderen nog mogen meemaken. De nonkels spelen de stopsels van de flessen en vooral Kenneth Vanbaeden als de jonge Gunther is een ware ontdekking. Zijn ingetogen acteren is pakkend, zijn gezicht een speelveld van emoties waar je naar kan blijven kijken. Zeker de scènes met zijn vader, gespeeld door Koen De Graeve, zijn ontroerend goed. Een vader die beseft dat hij zijn zoon moet beschermen tegen de toekomst, dat loslaten de enige mogelijkheid is. Al is dat makkelijker gezegd dan gedaan. Het zijn die beelden die de film boven vertier doen uitstijgen tot een pijnlijk mooie vader-zoonconfrontatie en een diepgaande filmervaring.

Het enige dat niet helemaal juist zit in de film, is de voice-over. De stem van de volwassen Gunther die tekst en uitleg geeft bij de beelden die we te zien krijgen, zuigt je niet mee in het verhaal, maar staat je onderdompeling net wat in de weg, alsof er een grote meneer voor je in de zaal zit. Acteur Valentijn Dhaenens probeert wel de poëtische ironie van Verhulst in zijn stem te leggen, maar krijgt de zo-mooie taal van de lettertemmer niet zo sierlijk uit zijn mond gerold, laat staan spinnend in onze oren genesteld. Maar dat is ook het enige pietepeuterige punt van kritiek dat ik kon vinden.

Een film en een boek aan elkaar afwegen, blijft pompoenen met frisco's vergelijken, maar laat ik het zo stellen: we krijgen waar we op gehoopt hadden. Voor wie het boek al heeft gelezen, is het leuk om de Strobbe-avonturen eens te herbeleven en zal de film vooral werken als een kwieke bijensteek in de poep om de neus opnieuw in het boek te stoppen. Wie het boek niet gelezen heeft, krijgt een film die een mooie impressie geeft van het boek, de juiste ruwe-diamantsfeer weet te kraken en krijgt ook gewoon een sterke oervlaamse film te zien. Voila.

E-mailadres Afdrukken
 
De helaasheid der dingen
B / 2009
Regie: Felix Van Groeningen
Scenario: Christophe Dirickx; Felix Van Groeningen; naar de roman van Dimitri Verhulst
Met: Koen de Graeve; Valentijn Dhaenens; Gilda De Bal; Johan Heldenbergh; Wouter Hendrickx;
Duur: 108 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST