Banner

The Idiot

5.0
Dennis Van Dessel - 12 juni 2007




De laagtepunten in de carrière van een groot regisseur worden maar al te vaak met de mantel der liefde bedekt - wat we ons willen herinneren zijn de meesterwerken, niet de misstappen. En toch kun je uit mislukkingen vaak net zo veel leren. Akira Kurosawa's 'The Idiot' is waarschijnlijk de meest tragische productie uit zijn oeuvre, maar net daarom één van de interessantste. In 1950, kort nadat Kurosawa met 'Rashomon' een internationaal publiek van de sokken blies, besloot de regisseur om één van zijn droomprojecten te realiseren: een getrouwe verfilming van de roman 'De Idioot' van Dostojevski. Kurosawa was altijd al een enorme fan geweest van de Russische schrijver, en ook in zijn andere films duiken vaak thema's en personages op die sterk aan Dostojevski doen denken (het meest memorabel is wellicht de stervende bureaucraat in 'Ikiru'). Uit respect voor het boek en ook bij wijze van experiment besloot Kurosawa om zoveel mogelijk de letter van de roman te volgen. Dialogen en situaties werden letterlijk overgenomen, en er doet een hardnekkig gerucht de ronde dat Kurosawa vaak regisseerde zonder script, maar gewoon met het boek in zijn handen.

Het resultaat van dat alles was natuurlijk een immens lange film - Kurosawa's eerste montage duurde maar liefst 265 minuten. Na een rampzalige testvoorstelling besloot producerende studio Shochiko om er fiks de schaar in te zetten. Maar liefst 100 minuten aan materiaal werd in de vuilnisbak geworpen, en de film beleefde zijn officiële première aan een lengte van 166 minuten. 'The Idiot' werd niet goed onthaald en wordt nu herinnerd ofwel als een verbasterd werkstuk waarvan we de echte waarde wellicht nooit zullen kunnen achterhalen, ofwel als een simpele mislukking, een aberratie in het werk van een groot kunstenaar.

Het verhaal, hoe warrig het soms ook kan zijn, draait rond Kameda (Masayuki Mori), een veteraan die onterecht aanzien werd als een oorlogsmisdadiger en pas op het laatste nippertje aan een executie kon ontsnappen. Hij reist naar Hokkaido, het noordelijkste eiland van Japan, dat volgens deze film door een permanente sneeuwlaag bedekt wordt. Daar raakt hij verwikkeld in een bizarre liefdesaffaire: een plaatselijke rijkeluis wil schijnbaar zo graag van zijn concubine Taeko (Setsuko Hara) af, dat hij 600.000 yen aanbiedt aan degene die met haar wil trouwen. Er is geen gebrek aan kandidaten: de ambitieuze Kayama is vooral uit op het geld, terwijl de ongelikte beer Takama (Toshiro Mifune) al jaar en dag van Taeko loopt te dromen. Kameda, de idioot die niet kan liegen en niet eens het vermogen heeft om onoprecht te zijn, loopt door die complexe liefdesrelaties heen als een soort van bliksemafleider. Hij is min of meer de vleesgeworden empathie: hij begrijpt iedereen, voelt voor iedereen, wil enkel het beste voor iedereen. Hij is de verpersoonlijkte goedheid, wat niet evident is als het gaat over onderwerpen als liefde en geld.

Dat was een centrale vraag voor zowel Dostojevski als Kurosawa, twee verhalenvertellers die hun hele leven lang geobsedeerd waren door vragen van moraliteit en schuld: kan ware onschuld, ware goedheid overleven in een corrupte maatschappij? Kameda is een passief personage dat letterlijk nooit iets verkeerds doet, nooit egoïstisch is, en bijgevolg meer en meer gaat functioneren als spiegel waarin de anderen hun eigen gebreken kunnen zien. Zoals Toshiro Mifune het op een bepaald moment zegt: 'Ik kan je haten, totdat ik je weer zie.'

In welke mate die hele thematiek zou zijn uitgewerkt als Kurosawa zijn volledige montage had kunnen uitbrengen, is natuurlijk maar de vraag. Het is zeker een feit dat de ingekorte versie zeker tijdens de eerste helft voor aanzienlijke problemen zorgt: nevenpersonages werden verwijderd, dialogen werden ingekort tot wat strikt noodzakelijk was om ze te begrijpen en de achtergrond van de personages werd volledig verwijderd, wat hun motivaties dikwijls nogal duister maakt. Aan het begin van de film krijgen we zelfs een paar keer een bruuske cut, gevolgd door een tekst die eventjes uitlegt wat de personages daar op dat moment komen doen. Ook een voice-over wordt ingezet om in zeven haasten informatie mee te geven die in de volledige versie werd opgevangen door langere dialogen.

Het gevolg daarvan is dat het ritme van de film zwaar verstoord wordt. 'The Idiot' springt van de hak op de tak, motivering en psychologische achtergrond gaat verloren in het gedrang, en het is pas na een half uur dat de film eindelijk een beetje lijkt te settelen. Niettemin blijven er aanzienlijke plotgaten bestaan, die vooral duidelijk worden tijdens het tweede deel. Dat tweede segment van de film werd minder verhakkeld dan het eerste, wat op z'n minst scènes oplevert die logischer zijn opgebouwd en die hier en daar zelfs sterke dramatische punten weten te maken. Maar daar zit je dan weer met secundaire personages die tijdens deel één niet of nauwelijks werden geïntroduceerd en met informatie die je nodig hebt om alles te begrijpen, maar die vroeger in de film verloren is gegaan.

Nochtans merk je wel dat, zelfs al zou 'The Idiot' sowieso nooit Kurosawa's beste film zijn geworden, er best wel interessante dingen in de prent zitten. Zo maakt de regisseur van zijn sneeuwlandschap een soort van abstracte setting, een niemandsland dat niet helemaal Japan is en niet helemaal Rusland, maar iets daar tussenin. Critici hadden destijds bezwaar tegen een fundamenteel Russisch verhaal dat in een eigentijdse Japanse omgeving werd gesitueerd, maar 'The Idiot' is geen strikt realistische film, wat het hoofdpersonage al meteen aangeeft. Het is een symbolisch, metaforisch werk over absolute empathie tegenover aangeboren egoïsme. Kurosawa construeert een surrealistische omgeving waarin dat verhaal zich kan afspelen, en nu we, meer dan vijftig jaar na dato, allemaal iets meer gewend zijn geworden aan het opschorten van de realiteit in films, denk ik dat het ook mogelijk is geworden om dat in te zien en te waarderen voor wat het is. Vooral omdat dat niemandsland aan menselijke emoties van 'The Idiot' er fantastisch uitziet: de sneeuw geeft de emotionele isolatie van de personages aan, terwijl de interieure sets (die er inderdaad opvallend westers uitzien; geen tatami's of schuifdeuren te bekennen) sfeervol en weelderig aangekleed zijn. Kurosawa filmt in sfeerrijk zwart-wit, waarvan het contrast versterkt wordt door het overheersende wit van de sneeuw.

En hoewel de film in zijn geheel een narratologische bende is, zie je wel dat individuele scènes bijzonder krachtig zijn. Let bijvoorbeeld op de sequens tijdens Taeko's verjaardagsfeest of Toshiro Mifune die achter Kameda aan gaat met een mes. Als die scènes elkaar nu eens wat logischer hadden opgevolgd of dikwijls wat beter gemotiveerd waren geweest, dan had 'The Idiot' echt wel wat kunnen worden.

Dat de film uiteindelijk faalt, kan dus niet helemaal Kurosawa verweten worden - het kan best zijn dat een film van vier en een half uur te lang is, maar zelfs voor dat soort van problemen is de oplossing zelden het in het wildeweg verwijderen van scènes. De kans dat de volledige versie ooit nog opduikt is quasi nihil - en in dat geval kun je 'The Idiot' eigenlijk alleen maar bekijken als een fascinerend wrak, dat hier en daar de glorie suggereert die had kunnen zijn.

E-mailadres Afdrukken
 
The Idiot
Japan / 1951
Regie: Akira Kurosawa
Scenario: Eijiro Hisaita; Akira Kurosawa
Met: Setsuko Hara; Masayuki Mori; Toshiro Mifune; Takashi Shimura
Duur: 166 min.


Uit ons archief
Banner

TEST