Banner

Half Nelson

5.0
Dennis Van Dessel - 18 februari 2007





106 min. / USA / 2006

Toen Laurence Olivier ooit gevraagd werd waarom hij een zoveelste versie van 'Hamlet' had gemaakt, in 1948, antwoordde hij: 'Omdat ik die rol verdomd goed speel.' Zo gaat dat dan - meestal staat de acteerprestatie ten dienste van een film, soms staat de film ten dienste van de acteur. In 'Half Nelson' is iets gelijkaardigs aan de gang. Ryan Gosling, nochtans niet echt een acteur van wie ik hoge verwachtingen had, geeft hier een tour de force prestatie in een prent die grotendeels afhangt van zijn vertolking om te blijven boeien. Waarom werd de film ooit gemaakt? Omdat hij die rol verdomd goed speelt.

Daniel Dunne (Gosling) is een leraar geschiedenis in een arme, zwarte buurt in Brooklyn. Elke dag probeert hij een stel twaalf- en dertienjarigen iets bij te brengen over de mensenrechtenbeweging van de jaren zestig, en vooral over de essentie van wat geschiedenis eigenlijk is: de dialectiek tussen conflicterende krachten. Goed en fout, zwart en wit, rijk en arm die clashen en op die manier de wereld veranderen. Ondanks het feit dat zijn theorieën de petjes van zijn leerlingen vaak meters te boven gaan, lijkt hij hun respect en vriendschap moeiteloos te verdienen. Vooral van Drey (Shareeka Epps), een meisje van 13 wiens broer in de bak zit wegens drugshandel. Op een dag betrapt Drey haar leraar terwijl hij in de wc crack zit te roken - blijkt dat Daniel al een hele tijd worstelt met een drugverslaving die steeds meer van hem gaat eisen. Om de één of andere reden - misschien door de manier waarop ze thuis zelf met drugs wordt geconfronteerd - lijkt Drey medelijden met haar leerkracht te voelen. Er ontwikkelt zich een voorzichtige, maar tedere vriendschap tussen de twee, die echter niet kan vermijden dat Daniel zichzelf steeds verder de vernieling in helpt.

En dat is wat 'Half Nelson' is: het is het verhaal van een man die methodisch, stap voor stap, aan zijn eigen ondergang werkt. Het siert regisseur Ryan Fleck en zijn co-scenariste Anna Boden dat ze geen simplistische oorzaken aanreiken voor Daniels druggebruik. Vroeg in de film ontdekken we dat hij een tijdje geleden met zijn vriendin heeft gebroken, en aanvankelijk lijkt dat de Hollywoodiaanse, allesverklarende motivatie, maar niets is minder waar. Zowel hij als zijn ex zaten immers al aan de dope toen ze nog samen waren. Ze gingen allebei in rehab, voor haar werkte dat, voor hem niet. Daniel komt uit een welgesteld, liberaal en duidelijk liefdevol nest, waarin aan tafel wordt gesproken over politiek, over het belang van burgerlijk protest tegen onrecht en ga zo maar door. Niet direct een plek waar de dealers van deze wereld zich thuis zouden voelen. Er is geen enkele reden waarom Daniel zich zo zou laten gaan, tenzij misschien een soort van algemene onvrede met de wereld. Tijdens één scène zien we hoe de leraar, zo stoned als een huis, begint te raaskallen over de oorlog in Irak: "En nog stééds zijn er mensen die geloven dat er massavernietigingswapens zijn en dat Irak banden heeft met Al Qaida. Maar ik ben maar één man, wat kan ik doen?" Het dichtste tegen een verklaring of motivatie dat we komen, is gewoon het gevoel van machteloosheid dat een gevoelig, intelligent man heeft wanneer hij geconfronteerd wordt met al wat er mis is in de wereld. Zelfmedelijdend gezeur? Misschien, maar met een paar borrels en wat crack in je lijf klinkt het ongetwijfeld allemaal erg diepzinnig en deprimerend.

De titel is belangrijk in dat opzicht: een "half nelson" is een worstelgreep waarbij één arm wordt klemgezet. Je kunt eruit ontsnappen, maar dat lukt maar zelden. Op dezelfde manier zitten de personages hier vast in hun leven, hun depressies, hun verslavingen. Misschien dat de vriendschap tussen Daniel en Drey kan helpen om eruit te ontsnappen, maar dat is lang niet zeker. Ryan Fleck bouwt die relatie tussen zijn twee hoofdpersonages erg subtiel op - geen violen op de soundtrack, geen diepe monologen, geen voor de hand liggende symboliek, niks van dat alles. Het hele arsenaal aan clichés waar de gemiddelde Hollywood tearjerker zich van bedient, wordt ditmaal thuisgelaten. Wat we wel krijgen, is een opeenvolging van kleine momentjes waarin je kunt zien hoe de twee protagonisten, kind en volwassene, leraar en leerling, naar elkaar toegroeien. Ze praten zelden over Daniels verslaving, maar het voorval in de wc speelt wel mee op de achtergrond van alles wat ze zeggen en doen. Drey dient met haar dertien jaar als volwassene in die relatie, die slim genoeg is om geen genoegen te nemen met Daniels leugens. "Je weet één ding van me,' zegt Daniel tegen haar, "maar één ding maakt nog geen man." Drey bekijkt hem en zegt enkel: "O nee?" Ze weet wel beter. Dit éne ding wel.

De acteerprestaties zijn cruciaal om dat verhaal te doen werken, en de regisseur heeft hier twee keer prijs: Ryan Gosling zet zichzelf op de kaart met een underplayed, volstrekt geloofwaardige vertolking als crackhead. Hij tuurt mistroostig naar de buitenwereld, zijn ogen roodomrand, alsof hij van iedereen die hij ontmoet automatisch een verontschuldiging vraagt: sorry dat ik de knoeier ben die ik ben, maar kun je me toch niet sympathiek vinden? Tegenover hem staat Shareeka Epps als Drey, een meisje dat zonder iets te zeggen toch erg veel informatie weet over te brengen met haar ogen, haar lichaamstaal. Ze doét niet echt veel, maar dat hoeft ook niet.

'Half Nelson' is dus zeker een interessante film met een boeiende thematiek en goeie acteurs, maar eens de regisseur zijn premisse heeft geïntroduceerd, blijft hij lange tijd ter plaatse trappelen. Daniel geeft les. Hij gaat naar huis. Neemt drugs. Drey weet ervan. Gaat naar huis. Ontmoet de dealer voor wie haar broer werkte. De avond valt en droevige muziek speelt. En zo gaat dat door, voor het grootste deel van de film. Natuurlijk is 'Half Nelson' geen plotgedreven film als dusdanig, maar wat je wel moet vermijden, ook al maak je dan een arthouse film, is dat je in herhaling valt. Ryan Fleck gaat voor subtiliteit, en dat is bewonderenswaardig. Maar aan de oppervlakte van je film moet je wel iéts geven om de aandacht van je publiek continu vast te houden. Ik betwijfel of je echt iets zou missen als 'Half Nelson' twintig minuten korter was geweest.

Bovendien is de blik die op het onderwijssysteem wordt geboden, niet bijster geloofwaardig. Daniel heeft schijnbaar maar één klas waar hij les aan geeft, heeft voor het overige nooit verbeterwerk en slaagt erin om de hele tijd te staan doceren over een filosofische beschouwing van de geschiedenis zonder een rebellie te krijgen onder zijn twaalfjarige leerlingen. Sterker nog, hij wordt er populair door. Iedereen die ooit voor een klas vol pubers heeft gestaan, weet dat je zoiets alleen in de film kunt flikken.

Heel veel goeie bedoelingen, subtiel opgebouwde centrale personages en uitstekende acteurs betekenen al heel wat. Ze zijn niet voldoende om 'Half Nelson' over de eindmeet te slepen, maar ik heb in ieder geval zelden een interessantere (halve) mislukking gezien dan deze. Daar snuiven we een lijntje op.

E-mailadres Afdrukken
 
Half Nelson
Regie: Ryan Fleck
Scenario: Anna Boden; Ryan Fleck
Met: Ryan Gosling; Shareeka Epps; Anthony Mackie

Advertentie
Banner
Advertentie

TEST