Banner

Throne of Blood

10.0
Dennis Van Dessel - 25 januari 2007





105 min. / Japan / 1957

Een probleem met veel westerse Shakespeareverfilmingen, is dat de makers zodanig geobsedeerd bezig zijn met de taalkwesties, dat ze de essentie van het toneelstuk soms over het hoofd zien. Kijk maar naar al die gruwelijk stoffige, fel overschatte adaptaties van Franco Zeffirelli ('Romeo and Juliet', de Mel Gibson-versie van 'Hamlet'): de woorden klopten wel, maar er speelde hoegenaamd geen muziek onder. Over het algemeen worden er veel meer zinvolle dingen gedaan door filmmakers die van Shakespeare's tekst durven afstappen, of er een radicaal afwijkende invulling aan durven geven. Baz Luhrmanns 'Romeo + Juliet' was briljant, omdat je niet alleen de tekst kreeg, maar via de moderne setting ook de emotionele kracht ervan kon ervaren. En één van de allergrootste Shakespeareverfilmingen ooit is nog steeds Akira Kurosawa's 'Throne of Blood', gebaseerd op 'Macbeth'. Een Japanse film, dus van de befaamde jambische verzen van de Bard schiet per definitie niets over, maar wél een verfilming die met een tomeloze creativiteit aan de slag gaat met dat toneelstuk, en op die manier de kern ervan perfect weet weer te geven.

De onvermijdelijke Toshiro Mifune speelt Washizu, een generaal die samen met zijn vriend Miki een belangrijke veldslag wint voor zijn heer. Onderweg naar het Spinnenwebkasteel om hun overwinning te vieren, ontmoeten Washizu en Miki echter een mysterieuze oude vrouw die hen de toekomst voorspelt: Washizu zal eerst de heer van het kasteel worden; daarna komt die plaats de zoon van Miki toe. De beide generaals lachen aanvankelijk de voorspelling weg, maar de tomeloos ambitieuze echtgenote van Washizu laat haar man geen moment met rust. Ze stookt zijn ambitie zo hoog op dat hij uiteindelijk zijn toevlucht neemt tot moord om de voorspelling te doen uitkomen. Vanaf dat moment raakt Washizu verstrikt in zijn eigen spinnenweb aan geweld, in een poging om de macht niet alleen te grijpen, maar ook te houden.

Het geraamte van het originele verhaal werd hier duidelijk behouden, samen met één van de belangrijkste thema's van het toneelstuk: de tegenstelling tussen het noodlot en de vrije wil. Gaat Macbeth/Washizu aan het moorden omdat hij de voorspelling heeft gehoord, of zou hij dat sowieso toch hebben gedaan? Shakespeare liet die vraag open voor interpretatie: Macbeth was in ieder geval een ambitieus ettertje vanaf het begin, die weinig extra stimulans van zijn vrouw nodig had om zijn zwaard ter hand te nemen. Kurosawa, daarentegen, geeft een nog somberder invulling aan dat thema: generaal of niet, Washizu is een slappeling die zich volkomen laat commanderen door zijn vrouw. En zij gelooft duidelijk in het noodlot: de oude vrouw in het bos heeft het zo voorspeld, dus zàl het zo gebeuren. Washizu wordt daarbij gereduceerd tot passieve agent, die enkel mag uitvoeren en doormaken wat anderen voor hem beslissen. Hij is gedoemd vanaf het begin, door het noodlot en zijn vrouw - voor zover die twee afzonderlijke dingen zijn. 'Throne of Blood' is in z'n ideeën behoorlijk vrouwonvriendelijk (net zoals wel meer van Kurosawa's films) en ook zeer somber: vrije wil is een illusie, en uiteindelijk gaan we allemaal ten onder.

Dat alles vertoont nog sterke gelijkenissen met Shakespeare, maar wat 'Throne of Blood' zo onvergetelijk maakt, is juist de manier waarop Kurosawa het verhaal resoluut in een Japanse setting plaatst. Hij neemt een Elizabethaans toneelstuk, en maakt daar een Japanse film van die diep geworteld is in de tradities van het Noh-theater. Deze traditionele Japanse theatervorm gaat al eeuwen terug en is een toonbeeld van minimalisme: een leeg podium met op de achtergrond twee bomen en een huisje in het midden getekend. De acteurs zijn gekleed in traditionele kostuums en de personages zijn archetypes, die maskers dragen om hun personage te suggereren ("de duivel", "de held", "de vrouw" enz.). Bewegingen zijn meestal traag en altijd erg berekend. De vergelijking gaat natuurlijk niet écht op, maar qua culturele waarde zou je kunnen zeggen dat het Noh-theater voor Japan betekent wat Elizabethaanse toneelstukken voor de Britten betekenen. En 'Throne of Blood' leent gretig elementen van die theatervorm. Let erop hoe de personages, en dan vooral Dame Washizu, heel vaak lange dialogen voeren zonder zich te bewegen. Ze zitten gewoon op de grond in een lege kamer, bewegen zich niet of nauwelijks, en praten. En dat is het dan. In de eerste scène die Washizu en zijn vrouw delen is dat bijvoorbeeld het geval: er is niéts in die kamer aanwezig, wat zitten ze daar eigenlijk te doen? Op realistisch vlak is dat volstrekt onzinnig, maar in de gestileerde wereld die Kurosawa tot leven wil roepen, klopt het wel. Wanneer de personages zich toch bewegen, is daar altijd een reden voor: 'Throne of Blood' is een film die is opgetrokken uit tableau's, die enkel worden onderbroken voor actie die relevant is voor het verhaal.

Het zijn vooral de vrouwen hier die de Noh-traditie het nauwkeurigst opvolgen. Dame Washizu is fysiek het meest passief, maar als ze dan toch in gang schiet, mag je zeker zijn dat daar troubles van komen. Haar make-up is bewust over de top, om de karikaturale eigenschappen van een Noh-masker aan te geven. En dan is er natuurlijk de oude vrouw (of is het een heks of een verschijning) die de voorspelling doet aan Washizu: haar uiterlijk en de teksten die ze krijgt, zouden regelrecht uit een Noh-toneelstuk kunnen komen.'Throne of Blood' blijkt overigens een nachtmerrie te zijn voor elke vertaler die 'm probeert te ondertitelen, omdat het Japans dat er wordt gesproken erg archaïsch en poëtisch is. Net als het Engels in 'Macbeth'.

Met dat alles klinkt 'Throne of Blood' misschien als een typische, saaie arthouse klassieker die je tot diep in de nacht kunt blijven analyseren, maar waar uiteindelijk maar weinig kijkplezier aan te beleven valt. Niets is minder waar - op een eerste, doodeenvoudig niveau is dit immers ook gewoon een opmerkelijk opwindend, continu fascinerend drama, waar niemand zich bij hoeft te vervelen. Oké, elke Japanse film van die periode is allicht een aanpassing voor een modern westers publiek, gewoon omdat àl die films meer gestileerd zijn dan wij gewend zijn (het acteerwerk in 'Seven Samurai', nochtans één van Kurosawa's meest toegankelijke films, was ook niet bepaald realistisch geïnspireerd). Maar wie zich zich daar overheen kan zetten, ziet, los van alle pretentieuze analyses of vergelijkingen met het bronmateriaal, gewoon een ijzersterk verhaal, boeiend verteld en prachtig vormgegeven. De eindscène van 'Throne of Blood' mag met gouden letters in de annalen van de filmgeschiedenis worden geschreven als één van de sterkste finales ooit. Niet omdat Noh vermengd wordt met Shakespeare of weet ik veel wat, maar gewoon omdat je op dat moment emotioneel betrokken bent en die scène de perfecte afsluiter vormt. 'Throne of Blood' toont een grootmeester in z'n glorieperiode. Elke echte filmfan moet dit ooit gezien hebben.

E-mailadres Afdrukken
 
Throne of Blood
Regie: Akira Kurosawa
Scenario: Shinobu Hashimoto; Ryuzo Kikushima; Akira Kurosawa; Hideo Oguni
Met: Toshiro Mifune; Isuzu Yamada; Takashi Shimura; Akira Kubo

Uit ons archief
Banner

TEST