Banner

K-19

The Widowmaker

4.0
Dennis Van Dessel - 23 september 2003


De duikbootthriller is onderhand een beproefd genre. In de jaren vijftig en zestig kregen we de eerste exemplaren op ons brood, met klassiekers als 'Run Silent, Run Deep', en sindsdien schijnt het om de zoveel jaar traditie te zijn nog eens diep in de zee te duiken. 'Das Boot', 'The Hunt For Red October'... De dramatische mogelijkheden van een onderzeeër zijn dan ook groot - je zet tientallen mannen samen in een zeer beperkte ruimte, met steeds de mogelijkheid getorpedeerd te worden, of, nog erger, te zinken en gewoon te moeten wachten tot de druk van het water je platdrukt of je lucht op is. De claustrofobie van de situatie voegt heel wat toe aan de spanning ervan.

Kathryn Bigelow, regisseur van onder andere 'Point Break' en 'Strange Days', doet haar duit in het zakje van dit genre met 'K-19: The Widowmaker', en levert een oerdegelijk, maar ook een beetje ouderwets en voorspelbaar drama af.

In 1961 hebben de Russen een nieuw paradepaardje klaar in hun wapenwedloop met de Amerikanen: de K-19 nucleaire duikboot, het meest geavanceerde wapen in hun arsenaal. De overheid wil dat Kennedy voor het einde van de maand op de hoogte is van het bestaan van de K-19, kwestie van het prestige een beetje op te blinken, maar kapitein Polenin (Liam Neeson), heeft bezwaren. Tests hebben immers uitgewezen dat er nog teveel technische mankementen zijn aan de duikboot om al een vaart te kunnen doen. De legerleiding reageert voorspelbaar: Polenin wordt vervangen door de rabiaat patriottische kapitein Vostrikov (Harrison Ford), die niets wil horen van mislukte oefeningen.

De oefenvaart van de K-19 begint onder een slecht gesternte, wanneer de nucleaire chemicus, die de reactor in het oog moet houden, vlak voor de afvaart vervangen wordt met een onervaren jongen die nog nooit op een duikboot heeft gezeten. Even later wordt de scheepsdokter overreden door een vrachtwagen op de haven. Zelfs de champagnefles waarmee men de boot probeert te dopen, weigert te breken; een behoorlijk slecht voorteken.

Vostrikov, een harde Rus uit de oude school van harde Russen, spendeert de eerste helft van de film met het uitoefenen van zijn autoriteit, door genadeloze oefeningen op noodsituaties te eisen en de boot, hoe gammel die volgens Polenin ook in elkaar mag zitten, tot het uiterste te testen. De obligatoire scène, waarin de bemanning ademloos naar een dieptemeter staart terwijl de wanden van de onderzeeër beginnen in te deuken onder de waterdruk, is uiteraard ook weer van de partij, of wat dacht u?

Dan slaat het noodlot echter toe - de kernreactor begint namelijk te smelten. Terwijl de temperatuur rond de reactor genadeloos stijgt tot op het punt van "Hiroshima, maar dan tweemaal zo erg", probeert de bemanning een oplossing te vinden, en het lukt hen: ze zullen het water in de duikboot omleiden naar de reactor, om die af te koelen. Maar dat betekent wel dat een paar mannen zich in de reactorkamer zullen moeten begeven. En er zijn geen stralingspakken aan boord - ze waren op in de fabriek. Jammer.

Dit alles schijnt waargebeurd te zijn, maar zoals steeds in waargebeurde verhalen, kan het mij eigenlijk geen lor schelen in welke mate de fantasie van de makers eraan te pas komt. Wie echt de details van dit incident wil kennen, moet maar een boek lezen, denk ik dan altijd. Beschuldigingen van geschiedenisvervalsing, die nochtans vrij luid klonken vanuit bepaalde hoeken in Rusland, zijn dan ook irrelevant (de Russen worden nog steeds niet graag op hun blunders gewezen, en geven ze ook niet graag toe, zoals een recenter voorval met een andere duikboot duidelijk maakt). Het feit dat de film zich afspeelt onder Russen, vermijdt in ieder geval het misplaatst Amerikaans patriottisme dat maar al te veel andere thrillers en actiefilms van de laatste jaren ontsiert. Er valt zowaar niet één Amerikaanse vlag in deze film terug te vinden. Het is lang geleden dat ik dat nog eens heb kunnen zeggen, in dit genre.

Kathryn Bigelow weet het meeste te halen uit de beperkte ruimte die ze krijgt. In een omgeving als dit, kun je je camera maar op zoveel plaatsen zetten voordat je ofwel in herhaling gaat vallen, ofwel heel pretentieuze, geforceerde perspectieven gaat kiezen. Dan krijg je van die ijdelheidsshots, gezien vanuit het standpunt van het radarscherm of zo. Bigelow lost dat probleem op door te kiezen voor lange shots, die samen met de personages soms de halve duikboot afleggen. Op die manier houdt ze de film visueel fris, terwijl ze toch de claustrofobische sfeer weet te treffen. 'K-19' bevat trouwens twee absolute bravoureshots: één zeer vroeg in de film, waarin de hele gigantische boot van buitenaf onthuld wordt, een één waarin hij door het meters dikke ijs breekt om aan de oppervlakte te geraken.

Personages lopen heen en weer, schreeuwen tegen elkaar, de twee kapiteins kunnen elkaars bloed wel drinken, er dreigt een muiterij enz... Alle klassieke elementen van de onderzeethriller zijn aanwezig, behalve de net doel missende torpedo's - er is namelijk geen oorlog aan de gang in deze film. In plaats daarvan krijgen we wel gruwelijke scènes van de mannen die terugkeren van hun werk aan de reactor. Hun kleren moeten hen van het lijf geknipt worden, ze geven haast licht in het donker van de stralingsziekte. Sterk.

Maar met al dat had ik wel de hele tijd een zwaar déjà-vu gevoel bij 'K-19'. Een déjà vu die deze keer niets te maken had met een fout in de matrix, maar wel met het feit dat ik dit inderdaad al een aantal keer eerder had gezien. Voeg 'Crimson Tide' en 'U-571' nog maar toe aan het lijstje dat ik aan het begin van deze bespreking heb gegeven. Bigelow geeft ons goed in elkaar gestoken entertainment, maar u zult hier niets aantreffen dat niet al lang in het Groot Boek Der Cinematografische Clichés ingeschreven staat.

Liam Neeson is erg goed als Polenin. De reusachtige acteur straalt van nature authoriteit uit, en gebruikt die hier om een meer dan geloofwaardige kapitein neer te zetten. Liever hem dan Harrison Ford, die schijnbaar moeite heeft met zijn Russich accent (waarvoor zijn die accenten eigenlijk steeds nodig, als je de Russen dan toch al Engels laat praten?) Misschien zou het makkelijker zijn geweest Ford te aanvaarden in de rol, indien hij niet tegenover Neeson had gestaan, maar zoals het is, weet de man die voor de rest van zijn leven Indiana Jones zal blijven, zich niet uit de schaduw van zijn tegenspeler uit te werken.

Blijft er nog een eindscène over die strikt genomen nergens voor nodig was, en een staaltje van verouderingsmake-up laat zien dat bijna lachwekkend slecht is. Wie ook verantwoordelijk was voor die ontstellende metamorfose van de acteurs, mag eens goed naar 'The Hours'' kijken om te zien hoe men dat dààr deed.

'K-19' is geen slechte film, maar bevat een dodelijke portie "been there, done that". Misschien wordt het maar eens tijd om de duikbootfilm als genre op rust te stellen, voor het helemaal zinkt.

http://www.k19movie.com/

E-mailadres Afdrukken
 
K-19
USA / 2002
Regie: Kathryn Bigelow
Scenario: Christopher Kyle
Met: Liam Neeson; Harrison Ford; Peter Sarsgaard; Sam Redford; Joss Ackland
Duur: 132 min.


Uit ons archief
Banner