Banner

L'Eclisse

8.0
Ewoud Ceulemans - 01 juli 2013

De gemiddelde vijftienjarige mag dan nog wel in zo’n wijde boog om zwart-witfilms heenlopen dat je zou durven vermoeden dat ze radioactief zijn, maar wij vinden dat er een onweerstaanbare aantrekkingskracht vanuit gaat. Niet alleen vanuit de tijdloze schoonheid van het zwart-wit op zich, maar ook van het hele aura dat om die films heen hangt: acteurs en actrices die evenveel op pure uitstraling als op talent acteren, een kostumering die even strak als stijlvol is, en ga zo nog maar even door. We hebben het dan overigens ook niet alleen over klassieke Hollywoodfilms uit de jaren ’40 en ‘50, maar evenzeer op Europese auteurscinema uit de vroege jaren ’60, die de puur esthetische mogelijkheden van het medium meer dan ooit benutte en je doet inzien hoe mooi een film wel niet kan zijn. Het is dan ook vooral met dat gevoel dat Michelangelo Antonioni je achterlaat na het bekijken van L’Eclisse, na L’Avventura en La Notte het sluitstuk van zijn modernistische trilogie uit de jaren ’60.

Dat wil zeggen dat doorheen L’Eclisse nog steeds een knagend gevoel van leegheid loopt, niet in het minst door het leven van Vittoria (Monica Vitti). Ze verbreekt haar relatie met haar oudere minnaar, de opportunistische Riccardo (Francisco Rabal), omdat ze zich realiseert dat hij hun relatie en haar leven geen betekenis kan geven, en doorheen de rest van de film probeert ze eigenlijk om dat zelf wel te doen. Ze komt echter niet veel verder dan een Afrikaans verkleedpartijtje op het appartement van een kennis, en een vlieguitje doorheen het Italiaanse luchtruim, alsof Antonioni ons wil zeggen dat Vittoria wil wegvluchten uit de lege, dagelijkse realiteit, maar daar altijd terug terecht komt. Zelfs haar ontluikende romance met Piero (Alain Delon), een rijke, jonge beursspeculant, is gedoemd om te mislukken, deels door haar vervreemde persoonlijkheid, deels door zijn materialistische karakter.

Dat is eigenlijk al voor een stuk een interpretatie van de film – het is immers niet evident om met een beschrijving van de plot van L’Eclisse een volledige paragraaf te vullen. In zijn vorige twee films brak Antonioni al met conventionele plotstructuren, maar hield hij min of meer een vrij heldere scène-opeenvolging voor ogen, die hier veel minder duidelijk wordt. Niet dat hij plots gebruik maakt van flashbacks of dergelijke technieken, maar de onderlinge verbanden tussen verschillende sequenties zijn in L’Eclisse vrijblijvender dan ooit tevoren, zeker in de eerste helft van de film. Net als zijn hoofdpersonage zwerft Antonioni een beetje doelloos rond, van de Romeinse beurs naar een buitenwijk, van een cafeetje naar haar ouderlijk huis.

Door die erg losse plotstructuur ontbeert L’Eclisse een beetje de impact die van Antonioni’s vorige twee films zo’n meesterwerken maakten, maar dat wil niet zeggen dat hij de thematiek van die voorgangers hier niet verderzet. Ook in de meest contemplatieve van de drie films – de vrije ruimte in de vertelstructuur stemt immers meer dan ooit tot nadenken – keert hij immers terug naar thema’s als verveling, doelloosheid en andere weinig opbeurende aspecten van het moderne leven. Van alle films die de Italiaan ooit heeft gemaakt, is L’Eclisse waarschijnlijk degene die het meeste vragen opwerpt en er het minste beantwoordt.

Daardoor komt de nadruk des te meer liggen op het puur vormelijke aspect van de film. In Cannes hadden ze opnieuw moeite met de stilistische kenmerken van L’Eclisse, die Antonioni nog verder doortrekt dan in L’Avventura en La Notte: zo zijn er een aantal scènes die lijken te beginnen voor de personages in beeld komen en vaak nog enkele seconden doorlopen nadat ze weer zijn verdwenen, en eindigt de film met een montage van een minuut of vijf waarin er geen spoor van beide hoofdpersonages te bekennen is. Die sequentie zegt nochtans enorm veel over Vittoria en Piero, en de manier waarop ze hun relatie zien, maar trekt daarbij natuurlijk ook erg veel aandacht naar de manier waarop Antonioni die leegheid in beeld brengt. Voor velen is dat saai en pretentieus – vandaar het misbegrip dat wederom de kop opstak bij de première – en voor anderen is het pure cinema – vandaar dat L’Eclisse, net als L’Avventura, uiteindelijk met de Grand Prix ging lopen.

Wat echter het meest opvalt in de laatste film uit zijn trilogie, is de manier waarop Antonioni voortdurend de architecturale kenmerken van de setting vereenzelvigt met de beeldtaal die hij hanteert. De typische, berekende en ingehouden camerabewegingen van zijn stijl vielen al in de openingsgeneriek van La Notte samen met de modernistische architectuur van Milaan, maar L’Eclisse gaat daar nog verder in. Vrijwel de hele film speelt zich af in de EUR-wijk in Rome, die zich laat kenmerken door een neoclassicistische en vooral minimalistische bouwstijl – let maar eens op de strakke, uitgepuurde vormen van het appartementsgebouw waar Vittoria woont – en Antonioni speelt voortdurend met de rechte lijnen die dat deel van Rome kenmerken. Zelfs een hoop kartonnen dozen wordt op een bepaald moment in beeld gebracht als waren het modernistische flatgebouwen.

Doorheen al die geometrisch aangelegde straten lopen Antonioni’s muze en toenmalige vriendin Monica Vitti en Frans acteericoon Alain Delon, die een belangrijke rol in Lawrence of Arabia liet schieten om L’Eclisse en Luchino Visconti’s Il Gattopardo te kunnen maken. De présence waarover beide acteurs beschikken, werkt perfect in een film als deze, en de stijlvolle manier waarop ze hun personage neerzetten, versterkt de esthetische feel van de film. Vooral Vitti is in goeden doen; Alain Delon heeft een minder interessante rol – het is dan ook in het tweede halfuur, wanneer Vittoria even naar het achterplan verdwijnt en het personage van Piero even op de voorgrond komt te staan, dat het niveau van de film even daalt – maar beschikt over meer dan genoeg charisma om te boeien tot aan het einde.

Alles tezamen is L’Eclisse zeker niet de beste film die Antonioni heeft gemaakt, en misschien zelfs niet het meesterwerk dat La Notte en L’Avventura had kunnen opvolgen, maar het is misschien wel de meest gedurfde prent uit ’s mans oeuvre. Ondanks het feit dat deze film wellicht de meest pessimistische is van de drie, moet de dwingende thematiek van de vorige twee delen een beetje inboeten ten gevolge van het experimentele narratief, maar Antontioni’s buitengewone stijl maakt dat L’Eclisse een tijdloze filmparel blijft. Want hoe mooi kan cinema wel niet zijn?

E-mailadres Afdrukken
 
L'Eclisse
Italië; Frankrijk / 1962
Regie: Michelangelo Antonioni
Scenario: Michelangelo Antonioni; Tonino Guerra
Met: Monica Vitti; Alain Delon; Francisco Rabal; Lilla Brignone
Duur: 126 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST