Banner

L'Avventura

10.0
Ewoud Ceulemans - 01 juli 2013

Ter promotie van je film kan een beetje controverse nooit kwaad – vraag het maar eens aan Lars ‘naast een groot regisseur ben ik ook wel een beetje een aandachtshoer’ von Trier, die in 2011 persona non grata werd verklaard op het Filmfestival van Cannes omwille van een paar flauwe nazistische uitspraken. Zulke opschudding wordt pas echt interessant wanneer ze niet wordt veroorzaakt door het narcistische ego van een regisseur, maar door de film die hij heeft gemaakt; de kwaliteit van die films kan dan nog variëren van gruwelijk slecht (Twin Peaks: Fire Walk With Me) over zéér matig (The Tree of Life) tot onderschat (Only God Forgives) of zelfs ronduit briljant (Taxi Driver): ze zijn hoe dan ook wel interessant om te bekijken, louter omdat ze zo’n sterke en uiteenlopende reacties genereren. Zo ook voor L’Avventura, de film waarmee Michelangelo Antonioni zichzelf in de annalen van de filmgeschiedenis zou schrijven, zij het dan nadat hij samen met hoofdrolspeelster Monica Vitti de zaal uitrende omwille van het voortdurende boegeroep. Voor het geval u het zich nog mocht afvragen: L’Avventura behoort tot dezelfde categorie als Taxi Driver.

Net zoals later ook bij Blow-Up het geval zou zijn, heeft L’Avventura de premisse van een thriller: een hoop vrienden gaat uitwaaien op een boot bij de Eolische eilanden, totdat het hoofdpersonage, de cynische Anna (Lea Massari) plots verdwijnt. Haar verloofde Sandro (Gabriele Ferzetti) en haar beste vriendin Claudia (Monica Vitti) zoeken het hele eiland af, maar vinden geen spoor. Integendeel, ze ontdekken enkel elkaar, en vanaf dan gooit Antonioni – net zoals hij later ook in Blow-Up zou doen – de hele opzet van zijn thrillerplot overboord. L’Avventura gaat niet over een zoektocht naar een verdwenen vrouw, maar over het morele verval van twee personages, net zoals de titel niet verwijst naar een avontuur op de Eolische eilanden, maar naar de affaire van Sandro en Claudia.

Al sinds zijn eerste langspeelfilms nam Antonioni beetje bij beetje afstand van het Italiaanse neorealisme van de late jaren ’40 waarin hij als filmcriticus en filmmaker was opgegroeid, maar pas bij L’Avventura durfde de cineast zijn eigen thema’s en zijn eigen visuele stijl ten volle te exploreren. De film die Antonioni’s internationale doorbraak betekende kan bijna bekeken worden als een blauwdruk van de films die hij later zou maken: de personages staan behoorlijk hoog op de sociale ladder en hun leven verzuipt in oeverloze verveling; de plot laat zich kenmerken door een gebrek aan richting, veel temps-mort-momenten en een open einde; en de stijl breekt met een groot deel van de conventies die toen (en, in iets mindere mate, vandaag) gangbaar waren.

Dat laat zich niet lezen als een verzameling kwaliteiten die garant staan voor meer dan twee uur diep indrukwekkende cinema, maar dat is het wel. Het is immers niet omdat het bijzonder moeilijk is om met de hoofdpersonages mee te leven, dat die personages niet ongelooflijk boeiend kunnen zijn. Zowel Anna als Sandro en uiteindelijk ook Claudia worden geconfronteerd met een chronisch gevoel van leegte en verveling – ze weten niet wat ze willen, ze hebben weinig scrupules en ze zijn vooral bekommerd om zichzelf. Zo is de film nog geen tien minuten bezig wanneer Anna haar vriendin buiten laat wachten terwijl ze het bed induikt met Sandro, terwijl die dan amper twee dagen nadat zijn verloofde verdwijnt al openlijk met haar beste vriendin begint te flirten. Zelfs Claudia, die het langst lijkt te vechten tegen de immoraliteit van de andere personages, moet uiteindelijk aan zichzelf toegeven dat ze vooral met haar eigen lot begaan is.

Antonioni’s visie op het moderne leven en op zijn personages mag dan weinig opbeurend zijn, ze is wel eindeloos fascinerend, doordat de regisseur dezelfde gevoelens van vervreemding doortrekt in zowel de visuele stijl van zijn film als de structuur van de plot. L’Avventura klokt af op bijna tweeënhalf uur – wat op zich heel veel is voor een film waarin er weinig of geen sprake is van echte plotontwikkeling – maar er zit geen scène te veel in: elke sequens draagt bij tot de uitdieping van de personages en van Antonioni’s visie. Bovendien wordt het gevoel van desoriëntering voortdurend versterkt, onder andere door een duidelijke opeenvolging van scènes achterwege te laten, maar vooral door het aanvankelijke hoofdpersonage van de film al na een halfuur weg te halen (net zoals Alfred Hitchcock deed in Psycho, dat enkele maanden later zijn release kende.) Het narratief van L’Avventura breekt met genres en conventies, maar niet op een gratuite manier.

Hetzelfde geldt voor de beeldtaal die Antonioni hanteert. Die evolueert min of meer gedurende het verloop van de film: het eerste halfuur blijft behoorlijk trouw aan de klassieke filmgrammatica, maar van zodra L’Avventura terugkeert naar het vasteland, gebruikt de Italiaanse regisseur een distinctieve en meer eigenzinnige stijl, die misschien nog wel het meest van al de toon en de sfeer van de film bepaalt. In de look van zijn film verbeeldt Antonioni de lege en liefdeloze relatie van zijn hoofdpersonages, maar hij esthetiseert die ook, door het gebruik van lange takes, erg weinig close-ups en strakke composities, die vaak steunen op de modernistische architectuur van de setting – La Notte en vooral L’Eclisse zouden daar later nog verder in gaan. Bovendien worden acteurs vaak vanop hun rug gefilmd, en kijken ze elkaar zelden rechtstreeks aan tijdens dialoogscènes: heel de stilering van L’Avventura hangt dan ook nauw samen met de centrale thematiek van de film.

Het hoeft dan ook niet te verbazen dat, als reactie op de controverse die de film genereerde, er haast meteen respons kwam in de vorm van een document waarin een heleboel vooraanstaande critici maar ook filmmakers als Roberto Rossellini L’Avventura beschreven als een briljante, vernieuwende film die de cinema-standaard herdefinieerde en waarin ze de release van de prent beschouwden als een revolutionaire gebeurtenis in de filmgeschiedenis. De film won uiteindelijk de Grand Prix – de Gouden Palm was dat jaar overigens weggelegd voor Federico Fellini’s La Dolce Vita – en heeft een dikke vijftig jaar later nog steeds de status van een onbetwiste klassieker in het oeuvre van een meesterlijk regisseur. Even voor alle duidelijkheid: die status is meer dan terecht. James, de maximumscore, graag!

E-mailadres Afdrukken
 
L'Avventura
Italië; Frankrijk / 1960
Regie: Michelangelo Antonioni
Scenario: Michelangelo Antonioni; Elio Bartolini; Tonino Guerra
Met: Gabriele Ferzetti; Monica Vitti; Lea Massari;
Duur: 143 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST