Banner

The Lost Weekend

8.0
Dennis Van Dessel - 26 januari 2012

Voor een regisseur die vrijwel uitsluitend geassocieerd wordt met komedies, is het opvallend hoe lang het duurde voordat Billy Wilder écht van start ging met het genre dat hem zou definiëren. De eerste tien jaar van zijn carrière waren slechts sporadisch om mee te lachen: alleen 'The Major and the Minor' was een volbloed komedie, omringd door misdaadfilms (zijn debuut, 'Mauvaise Graine', en natuurlijk 'Double Indemnity'), oorlogsfilms ('Five Graves to Cairo') en, in het geval van 'The Lost Weekend', zelfs een volbloed melodrama. Zowel alcoholfabrikanten als anti-alcoholpressiegroepen probeerden de film uit roulatie te houden, maar de prent werd een kassucces, won vier Oscars (film, regie, acteur én scenario) en staat nog steeds te boek als een klassieker. Eentje die wat aangevreten is door de tand des tijds misschien, maar niettemin een klassieker.

Ray Milland speelt de rol van zijn leven als Don Birnam, een would be-schrijver die nooit de literaire belofte van zijn jonge jaren heeft kunnen waarmaken. De grote roman die hij ging pennen, blijft ongeschreven, en uit frustratie smijt hij zich op de drank. Zijn broer Wick (Phillip Terry) en vriendin Helen (Jane Wyman) proberen hem jaren lang te helpen, maar telkens opnieuw hervalt hij. Hij verstopt flessen waar hij maar kan, verkoopt zijn spullen om aan geld voor whisky te raken en bedelt desnoods doodgewoon shotjes af van de sympathieke barman Nat (Howard da Silva). We volgen Don tijdens een lang, vierdaags weekend, waarin hij rock bottom bereikt: hij zondert zichzelf bewust af van de mensen die hem graag zien en zuipt zichzelf zodanig klem dat het uiteindelijk nog slechts een vraag wordt van er eerst komt - een complete psychose of zelfmoord.

Dat is zware kost voor 1945, toen drinken nog veel meer dan nu sociaal geaccepteerd werd - een man dronk, zo simpel was dat. Een borrel tijdens de lunch was de normaalste zaak van de wereld. Men wist natuurlijk wel dat alcoholisme bestond, maar over het algemeen werd dat beschouwd als een menselijke zwakte, eerder dan een ziekte. Alcoholici waren mannen die zich niet konden inhouden - het probleem lag bij hen, niet bij de drank.

Voor zijn tijd was 'The Lost Weekend' dus op verschillende vlakken een vooruitstrevende film; Helen blijft Don steunen, ondanks de gebroken beloftes en de miserie, omdat, zoals zij het zegt: "Je toch ook niemand in de steek laat die ziek is aan zijn hart of longen?" Die interpretatie van alcoholisme als een pathologie was niet evident voor die tijd. Wilder (en zijn coscenarist Charles Brackett) besteden ook veel aandacht aan de rol van de omstaanders in Dons leven - allemaal mensen die aanvankelijk genoeg medelijden met hem hebben om hem, tegen beter weten in, te helpen in zijn drankzucht. In een flashback zien we hoe Helen een lege fles vindt in de flat van Don - ze weet op dat moment nog niet dat ze verliefd is op een zatlap. Wick dekt Don echter in, en beweert dat hij het zelf is die niet van de fles kan blijven. Helen, op haar beurt, zegt tegen Don dat ze hem liever dronken in haar leven heeft dan helemaal niet. En zelfs barman Nat wordt in een moeilijke morele situatie gebracht wanneer Don hem, bevend en huilend, smeekt om een borrel. Nat geeft hem zijn borrel, uit compassie, en hij haat zichzelf er voor.

Nog een manier waarop 'The Lost Weekend' zijn tijd vooruit was, is het gebrek aan simplistisch moraliseren. Een verpleger op de alkie ward van een psychiatrisch ziekenhuis zegt tegen Don dat er nooit zoveel dronkaards werden binnengebracht als tijdens de drooglegging (op dat moment nog maar een goeie tien jaar in het verleden). Mensen verbieden om te drinken, helpt duidelijk niet. 'The Lost Weekend' is geen pamflet tegen alcohol; het is eerder een realistisch geobserveerd drama over een man die er simpelweg niet mee om kan.

En toch: wat vooruitstrevend was in 1945, komt nu in de praktijk toch wat verouderd over. Destijds werd 'The Lost Weekend' geroemd om zijn rauwe waarachtigheid, maar goed, dan spreken we ook wel over ruim 65 jaar geleden. Billy Wilder deinst voor niet veel terug: Don verliest gaandeweg al zijn waardigheid: hij belandt in de psychiatrie, krijgt een delirium en overweegt uiteindelijk zelfmoord. Maar dat alles wordt wel gepresenteerd met door de filter van de filmconventies van die tijd: de acteerprestaties zijn een tikkel theatraler dan we tegenwoordig gewend zijn (let op de hyperactieve oogjes van Ray Milland wanneer hij zin krijgt in een borrel!), en de melodramatische muziek van Miklos Rosza is alomtegenwoordig, om elke emotie er dubbel en dik op te leggen. Het gebruik van een theremin op de soundtrack is wat dat betreft erg problematisch: een soort wooooow-geluidje dat achteraf in elke goedkope science fictionfilm van de jaren vijftig zou terugkeren, en bijgevolg verkeerde connotaties oproept als je 'The Lost Weekend' nu bekijkt. Los van de vormelijke aspecten, blijft er natuurlijk ook het feit dat we nu in een wereld leven waarin 'Requiem for a Dream' de laatste choquerende film over verslaving was. We zijn gewoon veel meer gewend.

Wat niet wil zeggen dat de prent niet meer werkt: het scenario is sterk gestructureerd en meeslepend, en wie zich over de gestileerdheid van de acteerprestaties kan zetten, zal zien dat vooral Ray Milland echt wel knap werk verricht. 't Is niet omdat een acteur niet volledig naturalistisch speelt, dat hij nergens een kern van waarheid in zijn personage kan vinden. Milland vergroot de tics en emoties van zijn personage uit, maar let op een scène waarin hij een handtasje steelt om aan geld voor drank te komen. Hij wordt betrapt, geeft de tas terug aan de dame en verontschuldigt zich, maar niet op een gegeneerde manier; Milland speelt het alsof het personage juist zijn waardigheid heeft teruggevonden (heel even dan toch) door betrapt te worden. Da's een mooie toets, en zo'n scènes zijn er nog. Milland is zich erg bewust van de menselijkheid van zijn personage, dat schuilgaat onder het alcoholisme; en zo kan hij er voor zorgen dat hij nergens afglijdt naar de karikatuur.

'The Lost Weekend' is dus absoluut ingehaald door de tijd: er is wellicht niet veel dat choquerend was in 1945 en dat nu nog steeds is. Maar wie de prent in zijn juiste context kan bekijken, ziet nog steeds een boeiend, knap gemaakt drama, dat je achteraf best kan doorspoelen met een flinke borrel. Maar wel maar eentje.

E-mailadres Afdrukken
 
The Lost Weekend
VS / 1945
Regie: Billy Wilder
Scenario: Charles Brackett; Billy Wilder
Met: Ray Milland; Jane Wyman; Phillip Terry; Howard da Silva
Duur: 96 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST