Banner

The Ninth Gate

6.0
Dennis Van Dessel - 24 oktober 2009




Met : Johnny Depp, Frank Langella, Emmanuelle Seigner, Lena Olin e.a.

Toen 'The Ninth Gate' uitkwam in 1999, beschreef een venijnige journalist Roman Polanski als een regisseur "die al twintig jaar lang niets relevants meer heeft gemaakt" - een opmerking die maar zelden zo onsubtiel geformuleerd werd door anderen, maar die toch pijnlijk weerspiegelt wat maar al te veel mensen over hem dachten. Sinds hij Amerika ontvluchtte eind jaren zeventig, kende zijn carrière een oneven parcours, met een aantal films die bij hun release gruwelijk onderschat werden ('Bitter Moon', 'Death and the Maiden'), een paar stinkers die gewoon stinkers gebleven zijn ('Pirates') en dan nog enkele projecten die daar tussenin vallen ('Frantic'). Maar wat hij ook deed, hij kon per definitie niet meer rekenen op de kritische bijval die hij vroeger had gehad. Polanski was resoluut van het voetstuk gevallen waar hij in de seventies op had gestaan, en het zou nog duren tot 'The Pianist' vooraleer hij iets zou maken dat op algemene lof kon rekenen. Naar 'The Ninth Gate' werd aanvankelijk halsreikend uitgekeken - voor het eerst sinds 'Rosemary's Baby' dertig jaar eerder, waagde Polanski zich weer aan een bovennatuurlijke thriller, en de regisseur kon nog honderd keer zeggen dat deze nieuwe film niets met zijn klassieker te maken had, pers en publiek labelden hem toch als een informele opvolger. De teleurstelling was dan ook groot toen 'The Ninth Gate' uitkwam, en bleek dat Polanski niet had gelogen: het was inderdaad geen 'Rosemary's Baby 2', maar een ironische thriller-komedie, die twee uur lang spot met de conventies van het genre. Gevolg: zeer lauwe recensies en een middelmatige box office. Bekeken met tien jaar afstand, blijft 'The Ninth Gate' een prent met duidelijke gebreken, maar toch is het een geinige en sfeervolle metafilm, die veel grappiger is dan de meeste van Polanski's komedies.

Johnny Depp speelt Dean Corso, een louche handelaar in antieke boeken die regelmatig zaken doet met de excentrieke miljonair Boris Balkan (Frank Langella). Balkan heeft één van de drie overlevende exemplaren van het boek 'De Negen Poorten van het Koninkrijk der Schaduwen' in handen gekregen, een boek dat geschreven zou zijn in samenwerking met Satan himself. Met de juiste rituelen zou je via het boek Zijne Gehoefdheid moeten kunnen oproepen. Balkan vraagt Corso om zijn kopie te vergelijken met de twee andere, om zo de authenticiteit ervan vast te kunnen stellen. Corso vertrekt richting Portugal en Frankrijk om dat te doen, maar al gauw beginnen er natuurlijk vreemde dingen te gebeuren: stellingen stuiken bijna op zijn kop in elkaar, er ontstaan mysterieuze branden en er vallen zelfs doden op zijn pad. Ondertussen wordt Corso ook nog eens op de voet gevolgd door een naamloze vrouw (Emmanuelle Seigner), wiens identiteit en functie de hele film lang nogal vaag blijft, maar die wel kan vliegen, wat meestal wilt zeggen dat er iets bizars aan de gang is.

Als personage lijkt Corso een hommage aan de antihelden van de film noir: hij heeft een bedenkelijke ethiek, een wrang gevoel voor humor, staat sceptisch tegenover alle praat die hij hoort over de duivel en wordt aan het begin van de film omschreven als "een man die maar weinig vrienden heeft". Maar hij is ook een obsessieve "boekendetective", die volgens een onwrikbare logica zijn onderzoek stap na stap verder zet - als 'The Ninth Gate' in de jaren veertig was gemaakt, was dit waarschijnlijk een rol geweest voor Humphrey Bogart. Zoals het is, speelt Depp de rol met een understated gevoel voor realisme: in een film die gemakkelijk over de top zou kunnen gaan met z'n satanische plotlijn (inclusief een geheim genootschap dat zich kleedt in zwarte gewaden om Latijnse teksten te prevelen en daarna een orgie op touw te zetten in naam van Hij Met De Bokkepoten), fungeert Depp als anker. Hij heeft hier geen excentrieke trekjes om mee te spelen, maar is een geloofwaardige straight man. Hoewel het scenario niet echt een overtuigende boekenexpert van hem maakt: de hele film langt loopt hij rond met een boek uit 1666 waarvan gezegd wordt dat het "makkelijk een miljoen waard is". In het echte leven zou je zo'n boek niet eens met je blote handen aanraken, maar Depp mag er rustig mee door de regen lopen, het openvouwen als was het een goedkope paperback en er zelfs ongestoord sigarettenrook op blazen. Ergens moet er een antiquair heel hard gelachen hebben toen hij 'The Ninth Gate' zag.

Aan de oppervlakte krijgen we dus een vrij routineuze mystery-thriller met bovennatuurlijke elementen. Personages worden aan één been ondersteboven opgehangen, een oudere dame wordt eerst gewurgd en kart vervolgens met haar rolstoel een brandende kamer in en Emmanuelle Seigners ogen veranderen af en toe van kleur (nog los van het feit dat ze kan vliegen). Business as usual. Niets van dat alles is echt opzienbarend en je krijgt de indruk dat ook Polanski heel dat duivelsgedoe geen seconde serieus neemt. Wie 'The Ninth Gate' enkel bekijkt als een thriller, zal dan ook teleurgesteld zijn - en zo kom je uit bij de kritieken die de film in 1999 kreeg: de regisseur z'n hart zit er niet in, en al bij al is het niet erg spannend, laat staan griezelig. Een genreoefening, goed gemaakt op een technisch niveau, maar futloos. Dat zijn kritieken die kloppen als je de film ernstig probeert te nemen en er van uitgaat dat Polanski sowieso al een spannende griezelfilm wilde maken in the first place.

Maar dat was niet zo - vanaf het begin ondergraaft Polanski het sérieux van zijn eigen film met een diabolisch (o, de woordspeling!) gevoel voor humor, waarmee hij continu aangeeft dat we alles niet te ernstig moeten nemen. Zo lijkt Corso wel erg weinig moeite te hebben met de lijken die hij tijdens zijn zoektocht tegenkomt (het idee om de politie te bellen komt zelfs niet bij hem op) en heeft hij er bijzonder weinig last mee om een vrouw te vertrouwen die op miraculeuze wijze komt en gaat, en die alles van hem en zijn situatie lijkt af te weten, zonder dat hij zelfs haar naam kent. Ook de moord op de vrouw in de rolstoel en de samenkomst van de in gewaden geklede Satanisten wordt eerder uitgespeeld voor z'n humoristische waarde dan wat anders. Je kunt het serieus nemen als kijker, maar Polanski doet dat duidelijk niet - hij zit achter z'n camera stilletjes te grinniken om de manier waarop hij het genre in z'n hemd zet. Het feit dat veel mensen de ironie van de film niet snapten, zou je zelfs kunnen zien als een bewijs van hoe goed hij die humor aanpakte.

Met dat al blijft het wel een feit dat 'The Ninth Gate' twee uur lang perfect werkt op een onderliggend niveau, maar als thriller toch maar een mager beestje blijft. Oké, je kunt je bewust zijn dat het allemaal maar om te lachen is, maar ondertussen ligt er bovenop die humor wel een griezelfilm die niet griezelig is, en dat stoort. Vooral het bruuske einde is problematisch: 'The Ninth Gate' eindigt niet echt, maar stopt gewoon. Van een climax is maar weinig sprake.

Achter de camera's had Polanski niets dan goed volk verzameld: Darius Khondji geeft zoals gebruikelijk een schitterende visuele flair mee aan de prent, met opvallend warme kleuren en scherpe contrasten (terwijl in horrorfilms natuurlijk meestal voor koude, blauwe en donkere kleuren gekozen wordt). De score van Wojchiech Kilar (die ook de muziek voor 'Bram Stoker's Dracula' schreef) suggereert mooi de dubbele laag van de film en productiedesigner Dean Tavoularis (een vaste medewerker van Francis Ford Coppola) geeft de decors een authentieke, lived-in look. Op technisch niveau is dit één van Polanski's betere films.

Geen onverdeeld succes dus, deze 'Ninth Gate', maar wel een onderschatte, verkeerd begrepen film die meer krediet verdient voor de dingen die hij goed doet. "Al twintig jaar niets relevants meer"? Ik dacht het niet.

E-mailadres Afdrukken
 
The Ninth Gate
E-F-USA / 1999
Regie: Roman Polanski
Scenario: John Brownjohn; Enrique Urbizu; Roman Polanski
Met: Peter Coyote; Emmanuelle Seigner; Hugh Grant; Kristin Scott Thomas
Duur: 127 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST