Banner

The Color Purple

5.0
Dennis Van Dessel - 22 december 2008

Tegen het midden van de jaren tachtig was Steven Spielberg zonder concurrentie de meest populaire filmmaker ter wereld. Met 'Close Encounters', 'ET' en de eerste twee 'Indiana Jones'-films had hij zich geprofileerd als de wereldwijde hofleverancier van superieur Hollywoodentertainment. Geen wonder dat de man stilaan andere uitdagingen opzocht. Spielberg wilde een overstap maken naar "volwassen" cinema, en tijdens de tweede helft van de eighties ondernam hij daar twee pogingen toe: eerst 'The Color Purple' in 1985, en daarna 'Empire of the Sun' in '87. 'The Color Purple' heeft van de twee de beste reputatie - de film kreeg 11 oscarnominaties (zij het dan zonder er ook maar één te winnen) en veel betere recensies dan 'Empire of the Sun'. Maar nu, met ruim twintig jaar afstand en de ervaring van écht volwassen drama's als 'Schindler's List' en 'Munich' om naar te refereren, zijn de gebreken van de prent ook veel duidelijker geworden. 'The Color Purple' is een hyperambitieuze poging van Spielberg om serieus genomen te worden, en dat zie je er aan. Twee en half uur lang zijn we getuige van een clash tussen de instincten van een entertainer, en de wens om iets betekenisvol te creëren. Het resultaat is een boeiend, soms mooi, maar vaak ook sentimenteel en gezwollen drama dat, als je de eindrekening maakt, lang niet zo betekenisvol is als 'ET' of 'Close Encounters'.

Gebaseerd op de roman van Alice Walker, draait 'The Color Purple' rond Celie (Whoopi Goldberg), een zwart meisje dat opgroeit in het zuiden van de VS. Tegen haar veertiende heeft ze al twee kinderen gehad van haar eigen vader, die haar allebei vlak na de geboorte worden afgenomen. Daarna wordt ze uitgehuwelijkt aan Mister (Danny Glover), een welgestelde boer die een vrouw nodig heeft om zijn rommel op te kuisen, zijn kinderen te verzorgen en af en toe met haar benen open te liggen. Aanvankelijk heeft Celie nog de steun van haar zus Nettie, maar nadat die de avances van Mister afwijst, wordt ze door hem letterlijk zijn land afgesmeten. Celie blijft alleen achter. Haar leven verandert pas wanneer Shug Avery (Margaret Avery) op het toneel komt, een zangeres waar Mister altijd verliefd op is geweest.

Gezien de vrijwel volledig zwarte cast en de setting van de film in het zuiden aan het begin van de 20ste eeuw, zou je denken dat racisme het thema van 'The Color Purple' zou zijn, maar dat is slechts zijdelings het geval. Openlijk racisme krijgt eigenlijk enkel zichtbaarheid in een nevenplot rond Sofia (Oprah Winfrey, of all people), een sterke madam met een grote smoel die de fout maakt om een blanke man te slaan en vervolgens acht jaar lang de bak in vliegt. Het is hier dat er een punt wordt gemaakt van de neerbuigendheid van de blanken tegenover de zwarten. Voor het overige is racisme weinig meer dan een subtekst, een achterliggende motivatie die de personages wel beïnvloedt, maar niet openlijk aan bod komt.

Veel meer dan dat, draait 'The Color Purple' rond emancipatie. Het is een vrouwenfilm, die in wezen rond drie sterke vrouwen draait (Celie, Shug en Sofia), die alle drie hun identiteit moeten zien te vinden door zich los te maken van twee dingen: de mannen in hun leven en God. Celie wordt klein gehouden door Mister en spendeert het grootste deel van haar leven in de gevangenis die zijn huis in feite is. Langzaam maar zeker vindt ze kleine maniertjes om tegen hem te rebelleren - leren lezen is al een grote stap, maar ook de manier waarop Mister van haar afhankelijk wordt omdat hij in huis niet eens zijn eigen schoenen kan vinden, geeft haar een vorm van macht. Ze behoudt, ondanks al haar miserie, wel haar geesteskracht. Shugs vader is een dominee, die de levensstijl van zijn zingende, rokende en seksueel agressieve dochter sterk afkeurt - en hoe meer hij dat doet, hoe sterker Shug er mee doorgaat. En Sofia trouwt met één van de zonen van Mister, Harpo, die ze vanaf de eerste dag commandeert en afblaft - zij heeft besloten om nooit nog van iemand iets te pikken. Alleen was dat wel buiten de ongelijke relaties tussen blank en zwart gerekend.

Die drie vrouwen moeten een manier vinden om zichzelf te definiëren zonder er God of de mannen in hun leven bij te sleuren, en het is dat proces van zelfontdekking dat het hart van 'The Color Purple' vormt. Daardoor werd de film ook wel geïnterpreteerd als vijandig tegenover mannen, maar dat lijkt me een oververeenvoudiging van wat je te zien krijgt - ook Mister maakt immers een evolutie door, die eindigt met een enkele daad van onzelfzuchtigheid. De suggestie is er - zij het dan onuitgesproken - dat hij ook maar is wie hij is omwille van de tijd en de omgeving waarin hij is opgegroeid.

Da's een sterk verhaal, maar op dit punt in zijn carrière was Spielberg wellicht simpelweg nog niet rijp genoeg om het op een consequente manier te verfilmen. Veel critici van toen verweten hem dat 'The Color Purple' er te mooi uitzag, dat hij de soms gruwelijk emotionele roman van Alice Walker door een roze - of paarse - bril had bekeken en die sentimentele interpretatie dan op film had gezet. Gedeeltelijk hadden die critici gelijk. De hele film ziet er perfect afgeborsteld uit: elke kadrering is loepzuiver, felle, warme kleuren springen van het scherm, de zon tuurt altijd o zo fotogeniek over de horizon en elke koe die in het landschap rondloopt, lijkt individueel te zijn uitgekozen om toch maar zo mooi en vet mogelijk te zijn. Spielberg maakte een mooie film over een verschrikkelijk onderwerp, omdat dat nu eenmaal is wat hij gewend was om te doen: hij kende de filmtaal van de Hollywoodfantasie, maar op dat moment kende hij nog niet de taal van de cinema vérité. Met 'Empire of the Sun' had hij al bijgeleerd. Tegen de tijd van 'Schindler's List' zou hij ook die "ernstige", dramatische taal perfect beheersen.

Daar hangt ook aan vast dat Spielberg een aantal scènes in zijn film stopt die zo nadrukkelijk symbolisch of sentimenteel zijn, dat ze hun doel vierkant voorbijschieten. Tijdens de scène waarin Nettie door Mister van zijn land wordt gezet, wijst ze huilend naar de camera en schreeuwt ze: "Alleen de dood kan ons uit elkaar houden!" Als dat geen tranentrekkerij is. Veel later zien we Celie chocolademunten van een trein gooien, naar een kind dat er achter aan holt - allemaal in toepassende slow motion, natuurlijk. Op dat moment wil je in dekking gaan omdat Spielbergs symbolen op hol zijn geslagen.

Dat alles neemt niet weg dat 'The Color Purple' wel de aandacht weet vast te houden en dat er ook heel wat mooie scènes in zitten. Meestal zijn dat de meest eenvoudige momenten, zoals één waarin Celie Sofia helpt met een winkellijstje. Sofia, gebroken na acht jaar gevangenis en nu in dienst van een afschuwelijke blanke kakmadam, lipt de woorden "thank you" naar Celie. Celie glimlacht en gebaart dat Sofia de moed niet moet verliezen. Dat is een klein momentje, zonder woorden en het is zo voorbij, maar het is krachtiger dan eender welke kreet van verdriet, woede of vreugde.

De acteurs zijn bijna allemaal zwart en veel van hen stonden aan het begin van hun carrière. Whoopi Goldberg maakte een verrassend ingetogen debuut als Celie, dat het jammer maakt dat ze daarna voor het makkelijke geld koos met onder andere de 'Sister Act'-films. Danny Glover is krachtig in een pre-'Lethal Weapon'-rol en zelfs Oprah Winfrey komt er goed uit als Sofia, hoewel zij dan ook een bewust showy rol heeft. Het is Margaret Avery die de show steelt als Shug, met een genuanceerde, erg menselijke vertolking - Avery is daarna nooit echt doorgebroken, maar haar rol suggereert een mooie carrière die had kunnen zijn.

'The Color Purple' is een overgangsfilm in het oeuvre van Spielberg: een filmmaker die zichzelf probeert te overstijgen en faalt. 'Empire of the Sun' was - wat mij betreft, hoewel ik met die mening in de minderheid ben - al een veel betere poging. En nog eens zes jaar later was er natuurlijk die ene holocaustfilm. Zo zie je maar dat leergeld rendeert.

E-mailadres Afdrukken
 
The Color Purple
USA / 1985
Regie: Steven Spielberg
Scenario: Menno Meyjes
Met: Whoopi Goldberg; Danny Glover; Oprah Winfrey; Margaret Avery
Duur: 146 min.


Uit ons archief
Banner

TEST