Banner

Lifeboat

7.0
Dennis Van Dessel - 02 oktober 2008

Voor een regisseur die er regelmatig van beschuldigd werd dat hij geen oog had voor personageontwikkeling, is het opvallend hoe Hitchcock in 1944 een film maakte die uit zo goed als niets anders dan dat bestond. 'Lifeboat', het verhaal van negen drenkelingen in een sloep op de Atlantische Oceaan, is de meest claustrofobische prent die de regisseur ooit maakte en heeft een premisse die hem dwingt om de personages een extra dimensie mee te geven - oppervlakkige karakters kunnen best in een thriller als je ze veel te doen geeft en ze continu op de vlucht zijn, maar zet ze anderhalf uur vast in een reddingsbootje en je hebt een groot probleem. In die zin was 'Lifeboat' een experiment voor de regisseur: kun je een film met een beperkt aantal personages in een extreem beperkte ruimte toch spannend en interessant maken? (Een experiment dat hij overigens nog aantal keer in verschillende gedaantes zou ondernemen, in onder meer 'Rope' en 'Rear Window'.) Het resultaat werd een film die tegenwoordig minder bekend is dan Hitchcocks klassieke suspensethrillers, maar die wel (misschien voor het eerst) oprechte, geloofwaardige emoties bevat en redelijk geloofwaardige mensen toont die worstelen met een leven-of-dood-situatie.

Tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog wordt een Amerikaans schip onderweg naar Groot-Brittannië gekelderd door een Duitse onderzeeër. Enkele overlevenden hijsen zich aan boord van een reddingssloep: de gedecideerde oorlogscorrespondente Connie (Tallulah Bankhead), schipper John Kovac (John Hodiak), miljonair Ritt (Henry Hull), enkele crewleden van het schip en - lichtjes problematisch - ook de Duitse U-bootkapitein Willy (Walter Slezak). De dilemma's van de drenkelingen spreken voor zich: moeten ze Willy gewoon overboord kieperen, of gebruik maken van zijn vakkennis als kapitein om terug naar de bewoonde wereld te raken? En als ze dat laatste doen, leggen ze dan niet veel te veel macht in de handen van de vijand? Betekent de term "vijand" nog wel iets in hun situatie?

Losjes gebaseerd op een ongepubliceerd verhaal van John Steinbeck (wiens naam nochtans prominent in de openingstitels wordt gezet), ontwikkelt 'Lifeboat' zich op die manier tot een suspensedrama dat rechtstreeks wordt gevoed door de persoonlijkheden en morele problemen van de personages. Hitchcock heeft maar zelden zoveel openlijk emotionele scènes in een film gestoken, en het valt op hoe goed hij die aanpakt. In het begin van de film komt één van de overlevenden aan boord van de sloep met haar dode baby in haar handen. Bij gebrek aan opties, besluiten de anderen om de baby een zeebegrafenis te geven, en Joe, één van de mannen aan boord, reciteert de psalm van David. Je kunt dat tranentrekkerij noemen of platte emoterreur, maar Hitchcock zet die scène zo droog, zonder pompeuze poespas in beeld dat het zowaar iets ontroerends krijgt.

Het voornaamste thema van de film is evenwel moraliteit onder extreme omstandigheden. De drenkelingen vormen ogenblikkelijk een soort minisamenleving, waarin rollen en autoriteit verdeeld moeten worden en - bijgevolg - oordelen moeten worden geveld. Als U-Bootkapitein is Willy onrechtstreeks verantwoordelijk voor de dood van zo goed als iedereen op dat schip, inclusief de baby die ze net aan de zee hebben toevertrouwd. Hebben ze dan ook het recht om hem te doden - en zijn ze dan nog de goeien, als ze dat doen? De paranoia tussen Willy en de anderen wordt goed uitgespeeld - hij is een nazi, maar in het burgerleven was hij ook chirurg, en wanneer één van de personages met een door gangreen aangetast been zit, is hij de enige die het kan afzetten. Hitchcock speelt met onze sympathie voor dit personage en laat de twijfel over Willy's intenties zo lang mogelijk duren. Hij gebruikt Willy ook als katalysator voor de relaties tussen de overige personages, die zich uiteindelijk laten opdelen in degenen die hem summier aan de haaien willen voeren, en degenen die een mens een mens blijven vinden, met recht op leven.

Misschien wel meer dan in eender welk ander soort film, zijn de acteerprestaties doorslaggevend in dit soort one set piece. Tallulah Bankhead neemt de leiding als Connie, een eigenzinnige verslaggeefster die we aan het begin van de film ontmoeten terwijl ze als een barones, gekleed in een bontmantel en met zowat al haar spullen, in de sloep zit. Naarmate de film vordert, verliest ze echter één voor één al haar bezittingen - haar camera, haar koffers, zelfs haar diamanten armband - en daarmee ook haar vooringenomenheid. Langzaam maar zeker zien we een echt persoon achter de pedante façade tevoorschijn komen, en Bankhead speelt die evolutie nagenoeg perfect. Dat ze aan het einde een ongeloofwaardige speech geeft ("we mogen niet opgeven, nondedomme!") past dan weer eerder in de tijdsgeest waarin 'Lifeboat' werd gemaakt. De Tweede Wereldoorlog was immers nog bezig, en goeie film of niet, de Rechtvaardige Zaak moest gediend worden (let ook op de vermelding dat mensen oorlogsobligaties kunnen kopen "in this theatre", onder de woorden "The End" aan het einde van de film). In tegenstelling tot 'Foreign Correspondent' of 'Saboteur' is 'Lifeboat' geen openlijke propagandafilm, maar aan het slot moest Hitchcock toch een aantal toegevingen doen en de mensen geven wat ze wilden horen.

De cast is in zijn geheel erg sterk bezig - de rol van Joe, het zwarte scheepslid en een voormalige zakkenroller, is tegenwoordig problematisch (want ruikt het allemaal niet erg naar blank paternalisme?), maar Canada Lee speelt hem wel schitterend. Hitchcock maakt van hem het morele centrum van de film, een zondaar die nu probeert goed te doen, en los van raciale overwegingen (Connie noemt hem liefkozend "Charcoal", pijnlijk!) werkt dat wel. Hij is ook degene die het gebed opzegt tijdens de zeebegrafenis van de baby, en die van dat moment zo'n overtuigende emotionele scène weet te maken.

Visueel is 'Lifeboat' zeker niet Hitchcocks meest opmerkelijke film, maar hij weet wel voldoende variatie te behouden en verveling te vermijden binnen die ene set, wat op zich al een prestatie is. De rear projection van de horizon is verouderd (een hedendaagse kijker weet echt wel dat ze met hun sloep in een zwembadje liggen), maar is veronderstel ik één van die dingen die je er bij dient te nemen in een film uit die tijd. Let overigens ook op Hitchcocks cameo in deze film, één van de leukste uit zijn carrière.

'Lifeboat' is een bescheiden Hitchcock - bescheiden qua opzet, bescheiden qua uitvoering en bescheiden qua impact. Het zal - en terecht - nooit de film worden die mensen automatisch voor ogen hebben wanneer ze het over Hitchcock hebben, daarvoor is hij dan weer niet memorabel genoeg, maar hij is wel een waardige aanvulling op zijn oeuvre. Een character piece met een paar goede thema's en uitstekende acteurs.

E-mailadres Afdrukken
 
Lifeboat
USA / 1944
Regie: Alfred Hitchcock
Scenario: Jo Swerling; Ben Hecht
Met: Tallulah Bankhead; John Hodiak; Henry Hull; Walter Slezak
Duur: 93 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST