Banner

North By Northwest

10.0
Dennis Van Dessel - 02 oktober 2008

Het floppen van 'Vertigo' bij zowel pers als publiek in 1958 was dan wel geen zware opdoffer voor de carrière van Alfred Hitchcock (die zich dankzij zijn reputatie zonder al te veel moeite over de teleurstelling heen kon zetten en meteen weer een volgende film kon maken), maar wel voor hem privé. 'Vertigo' was zijn meest persoonlijke prent, en na het mislukken daarvan (lang voor de herwaardering zou komen) reageerde hij ronduit venijnig. Hij schoof de schuld zowaar op James Stewart af, die te oud zou zijn geweest om het jonge volkje te lokken. De twee maakten nooit nog een film samen. 'North By Northwest', die kort na 'Vertigo' werd gedraaid en uitkwam in 1959, was al in ontwikkeling op het moment dat 'Vertigo' in productie was, maar voelt op veel manieren toch aan als een reactie op die eerdere film. Zo eigenzinnig, complex en somber als 'Vertigo' was, zo toegankelijk, fris en opgewekt is 'North By Northwest', een vrolijke crowdpleaser die oneindig veel plezier schept in zijn eigen ongeloofwaardigheid. Alsof Hitchcock geen risico's meer wilde nemen en dan maar een film afleverde die het publiek exact gaf wat het wilde. Met succes: 'North By Northwest' werd één van zijn grootste kaskrakers en is nog steeds één van zijn evergreens. 'Vertigo' is de prent die mensen noemen als je ze vraagt naar de meest kwalitatieve Hitchcock. 'North By Northwest' is degene die meestal vernoemd wordt als je vraagt naar de leukste.

Cary Grant speelt Roger Thornhill, een reclamemaker die door een stom toeval door criminelen wordt aanzien voor een FBI-agent. De gangsters, onder leiding van gentleman-killer Vandamm (James Mason), proberen Thornhill een kopje kleiner te maken, maar hij weet te vluchten. De politie wilt hem uiteraard niet geloven en hij begrijpt ook niet waarom de slechteriken achter hem aanzitten, maar op die manier begint er wel een chase movie avant-la-lettre die eindigt met een knappe climax op Mount Rushmore.

Die plot is waarschijnlijk één van de meest waanzinnige die Hitchcock ooit op film heeft gezet - gaandeweg komt er ook nog een steekpartij binnenin de VN-gebouwen aan te pas, de meest inefficiënte moordpoging ooit (voer iemand dronken en zet hem dan achter het stuur van een auto, véél makkelijker dan hem gewoon buiten westen te slaan), een wel heel toevallige ontmoeting met love interest Eva Marie Saint op een trein en ga zo maar door. Het verhaal is louter een excuus om de verschillende set pieces aan elkaar te kunnen rijgen, en dreigt nooit een seconde lang geloofwaardig te worden. Niet dat dat er veel toe doet: scenarist Ernest Lehman speelt bewust, en met veel gevoel voor humor in op de nonsensplot. Hoe uitzinniger hij de situaties maakt, hoe meer hij er zich mee lijkt te amuseren. Hij en Hitchcock weten hun gezicht nog net in de plooi te houden, maar geven onderweg wel regelmatig knipoogjes naar het publiek dat niets van wat ze zien serieus dient te worden genomen.

In die zin is 'North By Northwest' een prototype voor de moderne, zelfrelativerende actiekomedie zoals die vooral tijdens de jaren tachtig populair zou worden. Een high concept plot (zakenman wordt aanzien voor geheim agent) geeft aanleiding tot een rist actie- en achtervolgingsscènes, aangedikt met een luchtig bij de haren gesleurde romantische subplot. Niemand voor of achter de camera geeft enig teken het allemaal ernstig te bedoelen en de dubbelzinnige one-liners vliegen je rond de oren.

Veel heeft het dus allemaal niet te betekenen, maar als zuiver escapisme kan 'North By Northwest' in ieder geval tellen. Ernest Lehman, één van de meest gerespecteerde scenaristen uit het Hollywood van die jaren (hij schreef ook de scenario's voor 'West Side Story' en 'The Sound of Music'), had een goed oor voor dialoog, wat aanleiding geeft tot replieken als: I'm a big girl now. Antwoord van Grant: Yes, and in all the right places. Ook de komische relatie tussen Thornhill en zijn moeder (Jessie Royce Landis, in het echte leven slechts acht jaar ouder dan Cary Grant, en dat zie je) levert leuke momenten op.

Die humor wordt perfect afgewisseld met een aantal klassiek geworden suspensescènes, waaronder de beruchte crop duster scène, waarin Grant achterna wordt gezeten door een sproeivliegtuigje. Hitchcocks oog voor locatie is in 'North By Northwest' beter dan ooit tevoren: er spreekt een soort briljante eenvoud uit de keuze om de aanval met het vliegtuigje te ensceneren op een open veld, in volle daglicht, zonder toevluchtsoorden. Alle normale regels van de suspensecinema (donkere locaties, veel hoeken en kantjes, beperkt zicht) worden hier omgedraaid om spanning te puren uit een omgeving die op geen enkele manier dreigend is. Door ook de VN-gebouwen en Mount Rushmore als locaties te gebruiken, geeft Hitchcock ons hier ook een vroeg voorbeeld van wat je location placement kunt noemen, waarin reële monumenten en bezienswaardigheden worden gebruikt om herkenning op te wekken bij de kijker (en eventueel om de uitbaters van die bezienswaardigheden ten dienste te zijn). Meest schaamteloze voorbeeld hiervan tot nu toe is waarschijnlijk 'National Treasure', waarin de hoofdpersonages continu over en weer hollen als door een 3-D brochure van schoon Amerika. In 'North By Northwest' blijft die location placement beperkt tot het functionele (voor de plot en de sfeer van de film), waardoor het juist toevoegt aan de spanning. Het publiek (toch zeker een Amerikaans publiek) weet hoe hoog Mount Rushmore is en hoe goed bewaakt de VN gebouwen zijn. Introduceer dan de mogelijkheid om van die berg af te donderen of in die gebouwen een moord te zien gebeuren, en de emotionele waarde van die scènes wordt meteen een pak intenser.

Cary Grant is een degelijke leading man, die zijn vertolking, in overeenstemming met het scenario, oppervlakkig maar plezierig maakt. Hij graaft nooit diep, op z'n minst gedeeltelijk omdat er niet veel diepgang te vinden is, maar amuseert zich duidelijk prima en gooit zijn ervaring van de screwball comedies in de strijd om de komische timing van de film te dienen. Eva Marie Saint is oké, zij het niet echt memorabel, als vrouwelijke heldin en James Mason voert zijn moeiteloos charmante nummertje op als glad evil mastermind - zo eentje die onder geen enkel beding zijn handen vuil maakt en zelfs zijn eigen verlies aan het einde ondergaat zonder een spier te vertrekken of zijn ironische gevoel voor humor te verliezen.

'North By Northwest' is een pretentieloze film, die hier en daar wel te lijden heeft aan een wat al te nadrukkelijke structuur - de hele prent wordt in principe gezien door de ogen van Thornhill, behalve één scène, waarin de hele plot wordt uitgelegd in een weinig overtuigende dialoog tussen enkele CIA-agenten. Vanuit wiens perspectief zien we die scène eigenlijk? Die van de regisseur natuurlijk, en die van een scenarist die anders niet wist hoe hij de clou van zijn film moest duidelijk maken. Dat soort scènes getuigen van weinig narratieve gratie, maar vallen ook weer in het niets tegenover de loutere amusementswaarde van de prent. Dit is Hitchcocks blockbuster, specifiek gemaakt om het publiek te dienen met alles wat ze toen al graag hadden (en nu nog steeds): grote sterren, veel humor, veel actie en een plot waar je niet te veel bij hoeft na te denken. De verschillen tussen 'North By Northwest' en 'Vertigo' zijn zo immens dat het bijna lijkt alsof een ander mens de twee films gemaakt heeft, en misschien was ook wel zo - vanuit zuivere woede en verbittering omdat het publiek hem niet wilde volgen in zijn obsessies, maakte hij één van zijn meest luchtige, grappige films.

E-mailadres Afdrukken
 
North By Northwest
USA / 1959
Regie: Alfred Hitchcock
Scenario: Ernest Lehman
Met: Cary Grant; James Mason; Eva Marie Saint; Jessie Royce Landis; Martin Landau
Duur: 129 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST