Banner

Notorious

10.0
Dennis Van Dessel - 19 september 2008

Uit de moeilijkste huwelijken worden vaak de mooiste kinderen geboren. Alfred Hitchcock kwam in 1940 naar de VS onder auspiciën van David O'Selznick, de superproducer die zijn naam had gemaakt met 'Gone with the Wind' en aan het begin van de jaren veertig één van de koningen van Hollywood was. Het resultaat was een moeizame samenwerking tussen twee heel verschillende karakters, met een aaneenschakeling van conflicten. Aanvankelijk kwam O'Selznick meestal als winnaar uit de strijd, al was het maar omdat hij in het Hollywoodsysteem nu eenmaal veel meer te betekenen had, maar naarmate Hitchcocks ster ook in Amerika begon te rijzen, kwam zijn visie steeds duidelijker uit hun gezamenlijke projecten naar voren. 'Notorious', gemaakt in 1946 en daarmee hun laatste coproductie, betekende een belangrijke overwinning voor de regisseur: hij slaagde er in om Ingrid Bergman als leading lady te casten (O'Selznick wilde eigenlijk Vivian Leigh) en drukte ook inhoudelijk én visueel helemaal zijn eigen stempel op de film. Onderkoelde emoties in plaats van de melodramatiek waar O'Selznick van hield (kijk maar naar 'Rebecca'), zorgvuldig opgebouwde spanning en een fascinerende mise-en-scène, waarin continu gewerkt wordt met een sterk contrast tussen voor- en achtergrond. 'Notorious' werd dan ook een onvervalst Hitchcock-meesterwerk.

Ingrid Bergman speelt Alicia Hubermann, de dochter van een veroordeelde nasisympathisant in de VS. Kort nadat haar vader de nor in vliegt, wordt Alicia aangesproken door T.R. Devlin (Cary Grant), een agent van de CIA. Devlin biedt Alicia de mogelijkheid om de fouten van haar vader goed te maken, door te infiltreren in een groepje nazi's dat zich schuilhoudt in Brazilië. Om te weten te komen wat ze van plan zijn, moet Alicia aanpappen met Alexander Sebastian (Claude Rains), een oude vriend van haar vader die al lang een oogje op haar heeft.

Zoals in al de beste Hitchcockfilms zijn de specifieke elementen van die plot echter grotendeels willekeurig. Maakt het echt uit wat de nazi's in Brazilië van plan zijn? Natuurlijk niet, en de regisseur weet dat beter dan wie ook - gaandeweg komen we te weten dat Sebastian in zijn kelder enkele flessen wijn vol met uranium heeft staan. Wàt ze daar nu precies mee willen uitspoken, is een detail waar Hitchcock nooit aan toe komt, maar who cares? Nazi's met uranium is per definitie slecht nieuws, en meer moeten we niet weten. Wat belangrijker is - of in ieder geval interessanter - is de manier waarop de basisstructuur van 'Notorious' ontleend is aan die van een sprookje. Een vrouw waagt zich in een boos kasteel (het huis van Sebastian, dat dient als hoofdkwartier van de nazi's), waar zelfs een boze schoonmoeder in rondwaart (de ma van Sebastian, de zoveelste in een lange rij van dominante takkewijven van moeders in Hitchocks films). Vervolgens wordt ze daar gevangen gehouden en moet ze gered worden door haar prins (Cary Grant). Er is zelfs een gesloten kamer die ze niet mag betreden (de wijnkelder, waar het uranium verstopt zit). Wanneer ze dat toch doet, zijn de gevolgen rampzalig. Als je het heel ruim bekijkt, functioneert 'Notorious' bijna als een herinterpretatie van 'Blauwbaard', maar dan door een filter van de film noir.

Want dat is duidelijk het dominante genre hier. Film noir was op zijn hoogtepunt gekomen rond 1946 en Ben Hecht was één van de ultieme scenaristen en word smiths (experts in dialogen) die er op dat moment aan het werk waren. Als scenarist van 'Notorious' is zijn aanbreng te voelen telkens de personages hun mond openen. Geheel in de lijn van de film noir krijgen we gedesillusioneerde personages (Bergman tegen Grant aan het begin van de film: Love is a lot of hooey!) die op een cynische manier tegen het leven aankijken en elkaar bestoken met vlijmscherpe dialogen - This is a very strange love affair. - Why? - Maybe because you don't love me. 'Notorious' zit vol met situaties en teksten die gewaagd waren voor hun tijd en duidelijk in het film noir-genre thuishoren.

Dat is vooral voelbaar in de evolutie die Alicia doormaakt. Ingrid Bergman speelt hier een gedurfde rol als antiheldin die de film begint als een alcoholica die ongegeneerd avances maakt bij de mannen op een feestje, inclusief Cary Grant. Tegenwoordig kijken niet veel mensen daar nog van op, maar in 1946 was dat niet evident: de romantische heldin van 'Casablanca' als een seksueel actieve, vuilbekkende en zuipende madam. Naarmate de film vordert, werkt ze haar eigen verlossing in de hand door actief in te gaan tegen haar demonen - de naziclub waar haar vader toe behoorde. Bergman speelt de rol perfect; ze hengelt nooit naar de sympathie van het publiek, toont een droog gevoel voor humor en weet zelfs volstrekt overtuigend dronkenschap te spelen (misschien wel de moeilijkste klus voor eender welke acteur). Tegenover haar staat dan Cary Grant als koele CIA-agent die Alicia gebruikt voor zijn eigen doeleinden en eigenlijk niet eens zo sympathiek is - hij begraaft zijn emoties voor Alicia en lijkt berekend in alles wat hij doet. Vreemd genoeg voelen we als publiek meer sympathie voor Sebastian dan voor Devlin - zoals Claude Rains hem speelt, is Sebastian misschien wel de spilfiguur in een naziorganisatie, maar sowieso wel een gevoelsmens die verliefd is op Alicia en zich daardoor laat leiden. Devlin is en blijft een CIA-agent die zich laat leiden door zijn agenda - wanneer hij tegen Alicia zegt dat hij van haar houdt, blijven die woorden altijd enigszins hol klinken.

Het is overigens opvallend hoe drank gebruikt wordt als thematisch leidmotief in de film. Alicia begint de film als drankorgel, Devlin wordt geïntroduceerd wanneer hij Alicia een bruistablet geeft (zij is alcohol, hij is het aspirientje, symboliek ahoi!), het uranium zit verstopt in flessen wijn en wanneer Sebastian en zijn moeder Alicia willen vermoorden, doen ze dat door vergiftigde koffie. Je zult er vast wel heel diepzinnige theorieën rond kunnen spinnen waarom dat zo is, maar ik veronderstel dat je het best simpelweg als een narratief hulpmiddel kunt beschouwen.

Los van de sprookjesstructuur en de invloeden van de film noir, blijft 'Notorious' ook gewoon één van de spannendste films die Hitchcock ooit heeft gemaakt, met een strak tempo (er zit werkelijk geen scène te veel in) en vooral een visuele stijl die de suspense perfect aandikt. Het bekendste shot is een lange travelling van op de overloop van het huis, naar beneden tot we een close-up krijgen van de hand van Alicia, die een sleutel vasthoudt. Maar er zijn nog andere voorbeelden, zoals een shot waarin Hitchcock een kop koffie gigantisch groot op de voorgrond zet, met de personages op de achtergrond. Belangrijk is dat Hitchcock die stijl niet willekeurig gebruikt, maar altijd een specifiek punt van de plot er mee wilt versterken. Stijl ten dienste van inhoud, reken maar van yes. Het gevolg is dat je na een tijdje op het puntje van je stoel zit, zonder dat Hitchcock ooit zijn toevlucht moet nemen tot geweld. Er wordt in heel 'Notorious' geen schot gelost, maar de spanning is te snijden.

'Notorious' is één van de grote Hitchcocks: razend spannend, met boeiende personages, een knappe structuur, heerlijke dialogen en een magnifieke visuele stijl. Een thriller van het allerhoogste niveau.

E-mailadres Afdrukken
 
Notorious
USA / 1946
Regie: Alfred Hitchcock
Scenario: Ben Hecht
Met: Ingrid Bergman; Cary Grant; Claude Rains
Duur: 125 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST