Banner

The Lady Vanishes

6.0
Dennis Van Dessel - 19 september 2008

De motivaties achter de actie waren zelden echt belangrijk in een Hitchcockfilm - waarom wordt het zoontje van James Stewart ontvoerd in 'The Man Who Knew Too Much'? Niemand die het kan schelen en niemand die het een dag na het kijken nog weet, zo lang hij maar ontvoerd wordt, zodat wij een film hebben. Maar in 'The Lady Vanishes', één van zijn eerste internationaal succesvolle films, gemaakt in Groot-Brittannië 1938, drijft hij die narratieve nonchalance nog een stapje verder. Een dame verdwijnt; wie haar heeft ontvoerd, komen we te weten. Min of meer. Waarom ze dat hebben gedaan... Tja, dat komen we een beetje te weten. Een klein beetje. Min of meer. Net genoeg opdat Hitchcock zou kunnen beweren dat hij het heeft uitgelegd, zonder zich er al te veel van aan te moeten trekken.

Margaret Lockwood speelt Iris Henderson, een upper-class jongedame die de Transcontinental trein terug naar Engeland neemt om daar het onvermijdelijke onder ogen te zien: een huwelijk met een saaie upper class man. Onderweg maakt ze kennis met Miss Froy (Dame May Whitty), een gezellige gouvernante, maar nadat Iris een dutje neemt, blijkt de oudere dame plotseling spoorloos verdwenen. Niemand van de andere passagiers kan zich herinneren Miss Froy gezien te hebben en volgens een dokter aan boord (Paul Lukas) lijdt Iris aan hallucinaties, maar zij blijft ervan overtuigd dat iemand de gouvernante heeft ontvoerd. Samen met muzikant en professionele flierefluiter Gilbert (Michael Redgrave) gaat ze op onderzoek uit.

Het opvallendste aan 'The Lady Vanishes' is hoe lang het duurt vooraleer de dame verdwijnt. Een verhaal bestaat uit een begin, een midden en een eind, maar in deze prent presteert Hitchcock het om die drie delen elk een duidelijk afgebakend genre toe te kennen. De eerste akte speelt zich af in een overbevolkt hotel, ergens in een niet nader bepaald Oost-Europees land, waar de treinpassagiers een nacht moeten wachten, en is louter komisch. De maître d'hôtel loopt in de stijl van Manuel uit 'Fawlty Towers' over en weer terwijl hij half verstaanbare dingen ratelt in een vet accent, we ontmoeten twee pompeuze Britten die enkel bezorgd zijn om de uitslag van een cricket match en Gilbert en Iris ontmoeten elkaar in pure screwball-stijl (zij probeert hem uit zijn kamer te laten zetten omdat hij te veel lawaai maakt; hij reageert door dan maar in haar badkamer te bivakkeren). Deze scènes zijn sporadisch grappig maar duren ook te lang - we wéten waar het verhaal om draait, het staat verdorie al in de titel. Geen enkele film die 'The Lady Vanishes' heet, heeft het recht om meer dan een half uur te wachten vooraleer de premisse die die titel inhoudt waar te maken. De eerste akte wordt afgesloten met een schijnbaar willekeurige moord die nooit verklaard wordt, maar wel de omschakeling naar het tweede genre aankondigt.

En dat is uiteraard suspense - eens de trein naar Engeland dan toch vertrekt en de dame verdwijnt, krijgen we een sterke tweede akte, waarin bepaalde hints wat al te nadrukkelijk naar het publiek worden getelegrafeerd (Miss Froy schrijft haar naam met haar vinger op het raam; zou je denken dat Iris dat achteraf als bewijs gebruikt dat ze wel degelijk bestond?), maar het centrale mysterie goed overeind blijft: wat is er nu gebeurd met het oude dametje? De relatie tussen Gilbert en Iris wordt leuk uitgewerkt en blijft voor humor zorgen, terwijl het toch raden blijft wie van de nevenpersonages in het complot zitten en wie niet (één bruikbare tip: vertrouw nooit een non op hoge hakken). 'The Lady Vanishes' dateert van lang voordat Hitchcock openlijk geïnteresseerd zou raken in psychologie en zich uitvoerig zou bezighouden met het uitdiepen van zijn personages. Hier zien we dan ook voornamelijk Hitchcock de vakman aan het werk, die op haast mathematische manier hints en sporen in zijn scenario stopt, om ze achteraf te laten renderen. Zoals steeds, kan het hem daarbij niet schelen wat de praktische motivatie van de slechteriken is - net zoals het later compleet irrelevant zou zijn wat de nazi's met hun uranium van plan zijn in 'Notorious' of wat er op de microfilm staat in 'North By Northwest', kan Hitchcock nauwelijks de fut opwerken om ons uit te leggen waarom de dame verdwijnt. Het belangrijke is dàt ze verdwijnt, zodat Iris en Gilbert haar kunnen gaan zoeken.

Dit hele middenstuk is zonder meer het beste deel van de film, gevolgd door een laatste kwartier waarin de plot wordt afgehandeld door middel van een shoot-out (zeer zeldzaam in Hitchcocks werk). De komedie die een thriller werd, verandert nu nog eens in een actiefilm. Dit laatste segment werkt wel, hoewel de stijlbreuk met wat er voordien kwam, wat al te sterk voelbaar is. We zitten plotseling naar een andere film te kijken, amusant op zichzelf, maar niet bijster logisch na al wat er voordien kwam.

Michael Redgrave (vader van Lynn en Vanessa) en Margaret Lockwood lijken zich in ieder geval geweldig te amuseren in de hoofdrollen, en hebben een sterke chemistry, terwijl Paul Lukas aardig tegenwerk biedt als dokter die misschien niet alles is wat hij beweert te zijn. Niemand lijkt het scenario echt serieus te nemen - waarom zouden ze? - maar ze kunnen wel genieten van de nonsens die ze te spelen krijgen.

Visueel probeert Hitchcock al een aantal trucs uit die hij later nog zou perfectioneren in zijn Amerikaanse films: een glas levensgroot op de voorgrond plaatsen terwijl de personages op de achtergrond staan, bijvoorbeeld (zie 'Notorious') of, veel voor de hand liggender, het gebruik van een trein als claustrofobische plaats om actie op te situeren ('Strangers on a Train' en 'North By Northwest'). Voor een film uit 1938 zijn de speciale effecten echter al opvallend goed gedaan - een scène waarin één van de personages buiten aan de trein hangt terwijl er ook één uit de andere richting komt, is knap in elkaar gestoken en is ook een indicatie van de technische vernieuwingen die Hitchcock in die tijd nastreefde. Voor iemand die aan het begin van zijn carrière zoveel plezier kon beleven aan zijn filmische trukendoos is het opvallend en tragisch hoe vastgeroest hij aan het einde van zijn loopbaan was in zijn oude manier van werken (wat het gebruik van sets en rear projection betreft).

'The Lady Vanishes' blijft een amusante, onderhoudende, maar schizofrene film, die gekke bokkensprongen maakt tussen genres en te veel tijd nodig heeft om goed op gang te komen. Maar niemand hoeft zich te vervelen, de centrale intrige werkt wel en op verschillende punten is dit een voorbode van betere dingen die zouden komen.

E-mailadres Afdrukken
 
The Lady Vanishes
UK / 1938
Regie: Alfred Hitchcock
Scenario: Sidney Gilliat; Frank Launder
Met: Margaret Lockwood; Michael Redgrave; Paul Lukas; Dame May Whitty
Duur: 92 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST