Banner

The Nightmare Before Christmas

8.0
Dennis Van Dessel - 16 februari 2008





76 min. / USA / 1993

Het gebeurt wel vaker dat filmmakers overschaduwd worden door hun medewerkers - wie weet er bijvoorbeeld nog wie de regisseur van 'The Third Man' was? Carol Reed stond zich daar de ziel uit z'n lijf te regisseren, maar Orson Welles loopt ongeveer tien minuten lang in beeld, en negentig procent van de mensheid gelooft nog steeds dat het zijn film was. Zo gaat dat dan. Henry Selick is ook zo iemand. Als regisseur van 'The Nightmare Before Christmas' spendeerde hij er vijf jaar aan om ettelijke tientallen plasticine poppetjes een fractie van een millimeter te bewegen en te fotograferen, zodat hij er achteraf een stop-motion film van zou kunnen maken. Vijf jaar lang monnikenwerk, en welke naam ligt op ieders lippen? Tim Burton, natuurlijk, de man die de personages en het verhaal bedacht. Het leven is niet fair, hoewel het makkelijk is om in te zien waar die vergissing vandaan komt - elke seconde van 'The Nightmare Before Christmas' draagt immers duidelijk Burtons stempel mee. De gothic sets, de bizarre creaturen, het morbide gevoel voor humor en de verhaallijn over een buitenstaander die bij de groep wilt horen, het is allemaal vintage Burton.

Het verhaal speelt zich af in Halloweentown, waar een gemeenschap aan griezels (inclusief een clown met een tear-away face, mummies, vampieren en dat wezen dat zich onder je bed schuilhield tot je groot genoeg werd om beter te weten) zich het hele jaar door bezighoudt met de voorbereidingen voor de volgende Halloween. Ongekroonde koning van de stad is Jack Skellington, een wandelend geraamte met een onfeilbare reputatie onder zijn dorpsgenoten. Maar Jack begint stilaan een zwaar "been there, done that"-gevoel te krijgen bij Halloween en droomt van andere en betere dingen. Tijdens een eenzame wandeling door het bos ontdekt hij een doorgang naar Christmastown, waar elfjes en Santa Claus himself continu in de weer zijn met kerstmis. Jack begrijpt er niets van, maar wordt stapelverliefd op wat hij ziet. Hij trommelt dan ook heel Halloweentown op om kerstmis te kapen.

Tim Burton begon zijn carrière als animator bij Disney (hij was verantwoordelijk voor het ontwerp van de nu grotendeels vergeten tekenfilm 'The Black Cauldron'), dus ik veronderstel dat het logisch is dat hij vroeg of laat naar het medium zou terugkeren, zij het dan deze keer in stop motion. De resulterende film lijkt eerder een negatieve doorslag van een Disney-tekenfilm dan wat anders - de warme, donzige gevoelens van Disney worden hier vrolijk geperverteerd (de kerstman wordt zonder al te veel plichtplegingen ontvoerd uit Christmastown en aan een tafel gebonden om gefolterd te worden door de Oogie-Boogie Man, kun je nagaan) en ook de visuele stijl is honderd procent het tegenovergestelde van wat Disney doorgaans serveert. Lelijke creaturen die niets knuffelbaars hebben en donkere, zwaar gestileerde sets vol scheve lijnen en bizarre rondes. Vergeet de herkenbaarheid of de comfortabele romantiek van Disney, dit is een wereld waarin je nooit weet wat er om de hoek op je wacht. Het enige waar je redelijk zeker van kunt zijn, is dat het iets creatiefs en origineels zal zijn. Hell, ze overtreden zelfs de eerste regel van Disney-animatie: geef je hoofdpersonage altijd grote ogen. Ogen zijn erg expressief en ze kunnen perfect gebruikt worden om ogenblikkelijk een connectie te maken met het publiek. Jack Skellington heeft alleen twee zwarte gaten in z'n schedel zitten.

En toch werkt het, omdat Burton (en Henry Selick) hun wereld afgeladen vol steken met geestige details (inclusief een Frankensteinachtige professor die doodleuk z'n schedel openklapt om aan z'n hersens te krabben) en personages die er dan wel bizar uitzien, maar absoluut niet kwaadaardig zijn. De enige in Halloweentown die echt iets kwaads in de zin heeft, is Oogie Boogie. Voor de rest zijn de personages eerder naïevelingen die het allemaal goed bedoelen.

Inhoudelijk is 'The Nightmare Before Christmas', net als zoveel films van Tim Burton, alweer een variant op het 'Frankenstein'-syndroom. Het monster in de originele 'Frankenstein' van James Whale was een tragische figuur die er niet om gevraagd had om gemaakt te worden, maar nu wel bestond in zijn gruwelijke vorm en op de één of andere manier aanvaarding zocht. 'Edward Scissorhands', waarschijnlijk dé sleutelfilm uit Burtons carrière, ging over krek hetzelfde. Net zoals 'Ed Wood'. In 'Nightmare' gaat het verhaal ook weer die richting uit, hoewel de toon luchtiger gehouden wordt. Jack Skellington wordt door heel zijn omgeving beschouwd als een bepaalde figuur en hij is dat beu. Hij zoekt aansluiting bij anderen - bij Christmastown, bij de mensen die zijn exacte tegenovergestelde zijn - en dat zorgt uiteraard voor problemen.

De liedjes vormen nog een aspect waarin 'The Nightmare Before Christmas' zich duidelijk onderscheidt van z'n meer knuffelbare Disney-broertjes. Buiten showstopper "What's This" heeft Burtons huiscomponist Danny Elfman nauwelijks deuntjes in de film gestopt die je na één keer al kunt meeneurieën, terwijl ze bij Disney niks anders doen.De nummers zijn volwaardige liedjes, die beter worden naargelang je ze vaker hoort. Elfman doet zelf de zangstem van Jack Skellington (Chris Sarandon spreekt de gewone dialogen in), wat betekent dat hij eigenlijk 90 procent van de rol voor zijn rekening neemt - de film is een aaneenschakeling van muzikale nummers, met tussendoor een stukje dialoog om de plot vooruit te helpen. De teksten getuigen daarenboven van een vindingrijkheid met de Engelse taal waar de Disneyfilms al sinds 'Jungle Book' niet meer van hebben kunnen dromen. Wat dacht u van deze: "Since I am dead, I can take off my head to recite Shakespearian quotation. No animal or man can scream like I can with the fury of my recitations." Da's nog wat anders dan Phil Collins die platitudes zingt als "You'll be in my heart".

Het is belangrijk om te begrijpen in welke tijd 'The Nightmare Before Christmas' uitkwam. In 1993 had Disney plots een enorme boost gekregen met het succes van 'Beauty and the Beast', 'Aladdin' en (in '94) 'The Lion King'. De opmars van Japanse anime was lang nog niet zo uitgesproken als nu en de concurrerende Amerikaanse studio's brachten maar sporadisch eens een animatiefilm uit (in tegenstelling tot tegenwoordig, nu Dreamworks en Fox jaarlijk drie of vier CGI-films de zalen insmijten). Enfin, de dominantie van Disney was onbetwistbaar. Als tegenprogrammering kon 'The Nightmare Before Christmas' dan ook tellen. Dit had niks te maken met de beschermende vriendelijkheid van een typisch product uit het Huis van de Muis (hoewel de film, ironisch genoeg, werd verdeeld via Disney-vleugel Buena Vista).

Zo'n tien jaar later zou Burton dezelfde procedure opnieuw gebruiken voor 'Corpse Bride' - welke film je het liefste ziet, schijnt grotendeels af te hangen van welke je het eerste onder ogen krijgt. Voor mijn part steekt 'The Nightmare Before Christmas' er met kop en schouders bovenuit. Ongebreidelde creativiteit, handig verpakt in een plasticine uitvoering.

E-mailadres Afdrukken
 
The Nightmare Before Christmas
USA / 1993
Regie: Henry Selick
Scenario: Tim Burton; Michael McDowell; Caroline Thompson
Met: Danny Elfman; Catherine O'Hara; Chris Sarandon; William Hickey
Duur: 76 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST