Banner

Les Diaboliques

8.0
Dennis Van Dessel - 26 mei 2005
alt

Het is opmerkelijk dat een man waarnaar verwezen wordt als "de Franse Hitchcock", zich eigenlijk niet zo vaak bezighield met het thrillergenre. 'Le Corbeau' was natuurlijk een klassieker, en deze 'Les Diaboliques' is zonder meer een bescheiden meesterwerk dat nog jaren zal meegaan. Maar voor het overige treffen we voornamelijk drama's aan in z'n filmografie. Henri-Georges Clouzot was geen regisseur die specifiek op één genre vast te pinnen viel, maar dat is wel min of meer wat er gebeurd is - en dat dan voornamelijk op kracht van 'Les Diaboliques', een misdaadfilm die zo soepel in elkaar klikt dat hij zelfs vijftig jaar na dato nog steeds tot de verbeelding spreekt. Het is een veeg teken wanneer een remake uit 1996 sneller vergeten is dan een origineel uit 1955 - een teken hoe knudde die tweede film wel was, natuurlijk, maar vooral ook van de kwaliteit van de oorspronkelijke prent.

De plot speelt zich af in een kostschool nabij Parijs, die met een

ijzeren hand beheerd wordt door Michel Delasalle (Paul Meurisse), hoewel ze in feite eigendom is van zijn vrouw, "madame la directrice" Christina Delasalle (Véra Clouzot). Michel is wat je noemt een onaangenaam heerschap: hij slaat en vernedert z'n eigen vrouw, soms in het openbaar, en heeft een affaire met leerkrachte Nicole Horner (Simone Signoret) waar letterlijk iedereen vanaf weet. Zelfs onder de leerlingen horen we gepraat over de blauwe ogen waarmee zowel Christina als Nicole soms voor de klas staan.

Eén van de interessante dingen aan 'Les Diaboliques', is de manier waarop de relaties tussen de personages dikwijls op een andere manier worden uitgewerkt dan je zou verwachten, en het eerste voorbeeld hiervan, is die tussen de beide vrouwen - ze staan niet met getrokken messen tegenover elkaar, zoals je zou kunnen verwachten, maar beschouwen elkaar als mede-slachtoffers van Michel en spannen samen om een oplossing te vinden voor hun probleem. Tijdens een verlengd weekend besluiten de dames om zichzelf definitief te verlossen van Michel: ze lokken hem naar Nicole's buitenverblijf, waar ze hem drogeren en verdrinken in bad. Vervolgens vervoeren ze het lichaam terug naar de school, waar ze het in het zwembad gooien - verschillende eenvoudige verklaringen dienen zich aan: zelfmoord, een dronken valpartij... Maar de volgende dag blijkt het lijk verdwenen te zijn.

alt

Het verhaal doet de ronde dat Clouzot maar nét op tijd was om de rechten op Pierre Boileau's roman te kopen: een uur nadat de deal rond was, zou Hitchcock zelf getelefoneerd hebben om ze te pakken te krijgen. En misschien moeten we maar blij zijn dat het zo gelopen is, want als er iets is dat de films van Hitchcock typeert, dan is het wel een onvoorstelbare rechtlijnigheid in de plot: geen overbodige draden, geen personages die niet strikt noodzakelijk zijn voor het verhaal. Gewoonlijk wérkte dat wel in zijn films, maar in het geval van 'Les Diaboliques' zijn het juist de nevenpersonages die de prent tot leven brengen. Het mysterie speelt zich niet af in een vacuüm, maar in een grotere wereld die steeds verder draait. Vanaf het begin zien we de leerkrachten onderling fluisteren over de eigenaardige relatie tussen Michel en zijn twee vrouwen. Ook de leerlingen praten erover, voor zover ze de situatie begrijpen. Zelfs later in de film, wanneer Christina en Nicole wachten tot het lijk in het zwembad gevonden zal worden, zien we hoe het wereldje van die school ongenadig verder gaat - de lessen gaan door, de kinderen spelen rond dat zwembad, de leerkrachten roddelen omdat Michel niet is komen opdagen voor de eerste lessen na het lange weekend. In maar al te veel thrillers gebeurt er een misdaad, en al de rest valt stil, opeens bestaat er niks anders meer in de wereld dàn die misdaad. In 'Les Diaboliques' wordt een groot deel van de spanning geput uit die tegenstelling tussen de stress waaronder de twee vrouwen staan, en de onwetendheid van alle anderen.

Nog een gedurfde zet, was het introduceren van een nieuw personage na 80 minuten in een film die net geen twee uur duurt. In de meeste thrillers ben je op dat moment zo ver gevorderd in de plot dat het pure waanzin is om dat te proberen, maar hier maakt men er geen punt van: Charles Vanel komt op de proppen als detective Alfred Fichet, een rustige, bedaarde man in een regenjas die precies weet welke vragen hij moet stellen. Dit personage wordt over het algemeen gezien als de voorloper van inspecteur Columbo - net als Columbo is hij een schijnbaar onbedreigende persoonlijkheid, die op een vriendelijk, gemoedelijk toontje z'n vragen stelt en de indruk geeft dat hij niet echt weet waar hij mee bezig is. Maar ondertussen weet hij verdomd goed wat er gaande is. In 'Les Diaboliques', komt zijn personage op net het juiste moment om de film een verse geut zuurstof te geven. In plaats van het ritme van het verhaal te onderbreken, spoort hij het tempo juist aan.

alt

Van de hoofdacteurs is het voornamelijk Simone Signoret die later een algemeen bekende naam zou worden, en ook hier heeft ze het meest memorabele personage - een madam met haar op haar tanden, die vrijwel uitsluitend in bitsige one-liners spreekt en voor niemand een vriendelijk woord lijkt over te hebben. Aan het einde van de film ontstaat zelfs de suggestie van een lesbische aantrekkingskracht tussen haar en Christina, een schandalige insinuatie voor die tijd, die in de Amerikaanse remake met Sharon Stone natuurlijk dik werd aangezet - Amerikanen willen geen subtext, schijnbaar, je moet hen alles in het gezicht smijten. De sterke, zelfverzekerde aanwezigheid van Signoret en natuurlijk Meurisse als de ploert Michel, vormt een krachtige tegenhanger voor de schichtige, bange Christina, die aan een hartkwaal lijdt en eruitziet alsof ze elk moment kan breken. Clouzot versterkt die illusie door zijn beelden regelmatig zo te ensceneren dat Signoret en Meurisse boven haar uittorenen - een staaltje van in wezen oereenvoudige, maar zeer effectieve cameravoering, die de emoties van de personages weergeeft.

Veel diepere betekenis hoeft u in 'Les Diaboliques' niet te zoeken - Clouzot was geen bijster optimistisch mens, en het oprecht verrassende einde van deze film maakt duidelijk dat hij niet geloofde in de ultieme goedheid van het menselijk ras. Maar dat soort van bij de haren gesleurde beschouwingen achterwege gelaten, is en blijft 'Les Diaboliques' in de eerste plaats een bijzonder solide thriller, die mee hielp om de regels van het genre te bepalen - zelfs tot aan de dag van vandaag.

E-mailadres Afdrukken
 
Les Diaboliques
Richard Linklater / http://wip.warnerbros.com/beforesunset / F / 1955
Regie: Henri-Georges Clouzot
Scenario: H.G Clouzot; Jérôme Geronimi; Frédéric Grendel; Réne Masson
Met: Simone Signoret; Véra Clouzot; Paul Meurisse; Charles Vanel
Duur: 116 min.

wip.warnerbros.com/beforesunset

Advertentie
Banner
Advertentie

TEST