Banner

Cyrano de Bergerac

8.0
Dennis Van Dessel - 24 oktober 2004




De kracht van grote verhalen ligt in hun eenvoud. 'Cyrano de Bergerac' ontstond als een toneelstuk van Edmond Rostand in 1897 en sindsdien hebben we talloze opvoeringen van het stuk gekregen, evenals een hele resem filminterpretaties, inclusief de komedie 'Roxanne' met Steve Martin. De naam zelf heeft een universele bekendheid gekregen - ook mensen die het verhaal van geen kanten kennen, horen ergens een belletje rinkelen over een personage met een grote neus. Dat soort van verhalen, verhalen die het collectief bewustzijn binnendringen, berusten meestal op een doodeenvoudig principe: waar gaat 'Cyrano' uiteindelijk anders over dan een lelijkaard die geen vrouw kan krijgen? Maar gebaseerd op dat uitgangspunt, creëerde Rostand wel één van de meest memorabele personages uit de Franse cultuurgeschiedenis, een ode aan de poëzie en de romantiek, een onstuimig liefdesepos. In 1990 regisseerde Jean-Paul Rappenau deze filmversie met Gérard Depardieu in de titelrol - het resultaat werd bedolven onder de loftuigingen, inclusief een rits Césars en oscarnominaties en kan inderdaad gelden als de definitieve 'Cyrano'-film.

Depardieu raast over het scherm als Cyrano - hij is de ultieme dichter en soldaat, van niemand bang en al even bedreven met het zwaard als met de pen. Aan het begin van de film zien we hem tijdens een toneelopvoering een acteur luidkeels het podium afjagen, om vervolgens een overmoedige rivaal te bekampen in een duel, terwijl hij gaandeweg een sonnet componeert. Kortom: dit is een man met stijl. Met stijl, en met een neus zo groot dat honden er jankend voor op de vlucht slaan. Cyrano is hopeloos verliefd op zijn nichtje Roxane (Anne Brochet), maar voelt zich zo onzeker over zijn gigantische neus dat hij er niet aan mag denken om haar dat te bekennen - dit was, vanzelfsprekend, vele jaren voordat de theorie de ronde begon te doen dat aan de omvang van de neus de omvang van bepaalde andere lichaamsdelen afgeleid kon worden.

Dan blijkt dat Roxane een oogje heeft laten vallen op Christian (Vincent Perez), een jonge soldaat die deel uitmaakt van Cyrano's kadetten - Christian ziet er zo okselfris uit dat z'n achternaam net zo goed 'Dior' had kunnen zijn, maar is jammerlijk verstoken van elk gevoel voor taal of romantiek. Cyrano, die weet dat hij toch nooit een kans maakt bij Roxane, besluit genoegen te nemen met the next best thing: hij giet al zijn verdrongen emoties, al zijn liefde uit in wonderlijke liefdesbrieven aan Roxane, waar Christian vervolgens de eer voor opstrijkt. 'Met jouw uiterlijk en mijn woorden,' zegt Cyrano tegen hem, 'vormen we samen een uitzonderlijke man.'

Depardieu is een grootse Cyrano: hij speelt het personage niet als een zuchtende zwakkeling die "oh" en "ah" staat te slaken tegen de bleke maan, maar als een man van extreme emoties. Wanneer hij kwaad is, is hij woedend en is hij in staat om tegen iedereen, zonder na te denken, het zwaar te heffen. En wanneer hij verliefd is, gebeurt dat niet stilletjes, maar met een enorme knal. Werelden vergaan en de zon houdt op met schijnen omdat Cyrano verliefd is. Hij is een man van grote gebaren, die aan het begin van de film achteloos z'n laatste geld op het podium van het theater gooit opdat die vreselijke acteur toch maar zou ophouden. Hij bedenkt 20 vindingrijke beledigingen voor z'n eigen neus, allemaal beter én groffer dan wat een ander hem ooit naar het hoofd zou kunnen smijten. Hij heeft voor niets of niemand schrik, behalve dan dat éne ding: dat hij zijn liefde zal bekennen aan Roxane en vierkant uitgelachen zal worden. De stoerste kerels, de hevigste binken veranderen in kleine kinderen wanneer het over de liefde gaat, en Depardieu speelt die veranderingen binnen z'n personage vrijwel perfect: de breedsprakerige, tomeloos energieke Cyrano en de bedeesde, halsoverkop verliefde Cyrano, die zachtjes woorden van liefde spreekt zonder dat hij erop kan handelen. Elk groot romantisch personage is er één die niet aan een lief kan geraken. Wie de liefde gevonden heeft bedrijft ze immers, die hoeft er niet over te praten.

Rappeneau heeft hier gekozen voor een vrij klassieke aanpak van het bronmateriaal: de historische setting wordt glansrijk opgesmukt met weelderige decors en kostuums die werkelijk een lust voor het oog zijn. Jammer dan, dat de regisseur ervoor kiest om zo conservatief te zijn in z'n cameravoering - er zit relatief weinig beweging in de film, er zijn maar weinig shots die memorabel zijn als shots, als visuele momentjes op zich. Gezien de knap geconstrueerde achtergrond waartegen alles zich afspeelt, moet je jezelf wel afvragen hoeveel meerwaarde het zou hebben opgeleverd indien Rappeneau eens een steadicam had geïntroduceerd in dit wereldje.

Bovendien behoudt hij de originele tekst van het stuk, wat betekent dat de personages zich uitdrukken in vers. Een gevaarlijke bezigheid, dat soort van stijlgrepen gaan algauw geaffecteerd lijken, maar in het geval van 'Cyrano' werkt het wonderwel - de taal staat immers vanaf het begin centraal, het stuk is één lange ode aan de dichtkunst en aan het vermogen van woorden om de diepste ziel van de schrijver of de spreker bloot te leggen. Een mooi uiterlijk is wat ons aanvankelijk aantrekt, maar de reden waarom we van iemand gaan houden, is zijn innerlijk, en daartoe hebben we alleen toegang via zijn woorden. Depardieu en de rest van de cast gaan zo nonchalant om met die gestileerde dialogen, dat ze na een tijdje volkomen naturalistisch gaan lijken. Een gelijkaardig effect werd enkele jaren later bereikt met Baz Luhrmann's 'Romeo and Juliet': de personages spreken in vers, maar daar wordt nergens een punt van gemaakt, er wordt nergens de nadruk op gelegd. We accepteren het gewoon als een voorafgaand feit.

'Cyrano de Bergerac' blijft een fascinerend stuk, een bevlogen ode aan de ware liefde en de manier waarop de liefde niet blind is, maar blind wordt met de loop der tijd. Schitterend geacteerd en knap - zij het iets te braafjes - in beeld gezet, is deze filmversie er één die alle volgende overbodig maakt.
E-mailadres Afdrukken
 
Cyrano de Bergerac
F / 1990
Regie: Jean-Paul Rappenau
Scenario: Jean-Claude Carrière; Jean-Paul Rappeneau Met: Gerard Depardieu; Anne Brochet; Vincent Perez; Jacque
Met: Gerard Depardieu; Anne Brochet; Vincent Perez; Jacques Weber
Duur: 135 min.


Advertentie
Advertentie
Banner

TEST