Banner

The Last Emperor

9.0
Dennis Van Dessel - 18 juli 2004





160 min. / 210 min. director's cut / F-I-UK / 12 jaar / 1987

'Je kunt geen grotere of kleinere macht hebben dan die over jezelf.' Leonardo Da Vinci heeft dat ooit gezegd en voor het geval u het zich moest afvragen: néé, dat wist ik ook niet uit mezelf, ik heb 'm opgezocht. Maar het is wel toepasselijk voor 'The Last Emperor', Bernardo Bertolucci's prachtige film uit 1987 - de regisseur schetst ons hier immers een beeld van een jongen die wordt opgevoed met het idee dat hij de machtigste man op aarde is. Maar hij mag z'n eigen voordeur niet uitwandelen. Hij kan anderen bevelen om inkt op te drinken, maar over zichzelf heeft hij niets te zeggen. Als kind niet, en als volwassene eigenlijk ook niet. Met alle oneindige macht die hem wordt toegezegd, is hij de meest hulpeloze man ter wereld - de laatste keizer van China.

Aisin Gioro Pu Yi wordt in 1908, twee maanden voor zijn derde verjaardag, uitgeroepen tot keizer door de stervende keizerin-weduwe Cixi. De jongen groeit op met de vrouwen van zijn voorganger en een horde eunuchen als dienaars om zich heen - hij wordt op al z'n wenken bediend en heeft er (wat wil je ook, op die leeftijd), nauwelijks enige notie van wat het betekent om een keizer te zijn, behalve dan dat iedereen voor je buigt en doet wat je zegt. In 1912 wordt China evenwel een republiek - de revolutionaire Kuomintang beweging onder Sun Yat-sen stelt president Yuan Shikai aan. Pu Yi wordt hiervan niet op de hoogte gebracht; in ruil voor het goedkeuren van de machtsoverdracht, hebben zijn fezelende raadsheren het zo kunnen regelen dat de jonge keizer in zijn uitgebreide domein, de Verboden Stad, mag blijven leven zoals hij dat eerder deed. Pu Yi is nu in essentie een gevangene in z'n eigen paleis, een symbolische figuur die nooit enige reële macht heeft gehad. Wanneer hij, als tiener, probeert om naar buiten te gaan, worden de deuren haastig voor z'n neus gesloten.

Terwijl buiten, in Pu Yi's keizerrijk dat hij nooit gezien heeft, een burgeroorlog uitbreekt tussen de Kuomintang (nu onder leiding van Sun Yat-sens opvolger Chiang Kai-shek) en de communistische beweging van Mao Zedong, kan Pu Yi enkel dromen van een echt leven. Hij trouwt, met twee vrouwen, en krijgt les van een Britse professor, R.J. Johnston (Peter O'Toole). Uiteindelijk, in 1925, wordt hij uit de Verboden Stad gezet door de krijgsheer Feng Yuxiang.

Ondertussen zijn de Japanners echter China binnengevallen en hebben ze de noordelijke provincie Mantsjoerije ingenomen. Ze nodigen Pu Yi uit om de keizer van de vazalstaat Manchukuo te worden en aangezien hij niet bepaald veel aantrekkelijke alternatieven heeft, accepteert hij. Pu Yi wordt opnieuw een vogel in een gouden kooi, een keizer zonder macht, die ditmaal enkel te doen heeft wat de Japanners hem opdragen. Met het einde van de Tweede Wereldoorlog en de nederlaag van Japan, wordt Pu Yi gearresteerd en in een communistisch heropvoedingskamp geplaatst, waar men hem probeert te leren een "vruchtbaar leven" te leiden.

Bertolucci heeft hier dus duidelijk een film gemaakt over een ingewikkeld hoofdstuk in de geschiedenis, waar de meeste westerse publieken maar weinig vertrouwd mee zijn. De Sino-Japanse oorlog en de gebeurtenissen in China die daaraan vooraf gingen, behoren absoluut niet tot het vaste curriculum van geschiedenislessen in de middelbare school en doorgaans vormen ze ook niet het onderwerp voor films of literatuur. Eén van de grote verdiensten van 'The Last Emperor' is dan ook in de eerste plaats de manier waarop de historische elementen in de film worden verwerkt - een publiek dat geen voorkennis heeft over de geschiedenis, zal op het einde misschien niet in detail kunnen vertellen waar het hele achterliggende conflict precies over ging, maar de hoofdlijnen zullen in ieder geval duidelijk zijn. Dat is al heel wat.

Niettemin zou het fout zijn om 'The Last Emperor' als een louter historische film te bekijken - meer dan wat ook is het een karakterschets van een volstrekt passief personage. Pu Yi doét in feite helemaal niks over de loop van de film; er overkomt hem vanalles. Hij is als het ware een bijstaander in z'n eigen leven. Hij observeert de historische gebeurtenissen die om hem heen plaatsvinden, maar hij heeft geen enkele macht om ze te beïnvloeden of tegen te houden. Dat is wat hem zo bijzonder maakt, dat is de ironie van Pu Yi's leven: hoe meer macht men hem toedichtte, hoe minder vat hij had op z'n eigen leven. De regisseur veroordeelt zijn hoofdfiguur nergens, maar lijkt in tegendeel een soort van medelijden met 'm te voelen: Pu Yi weet niet hoe hij zich moet redden in de echte wereld en anderen misbruiken hem daarmee.

Bertolucci giet die ideeën in een magnifieke film: visueel is de regisseur hier op het toppunt van z'n vermogens. Als lid van de communistische partij, kreeg de Italiaan toestemming om in de echte Verboden Stad te filmen - de goudkleurige dakpannen blinken dat het een aard heeft, duizenden figuranten bevolken de binnenpleinen. Het is een spektakel om te aanschouwen. Ook latere scènes getuigen van een enorme visuele kracht - eens de actie zich verplaatst naar Manchukuo onder Japanse leiding, worden de kleuren grijzer, grauwer, troostelozer. In één scène zien we een van de vrouwen van Pu Yi door de regen lopen. Een bediende rent achter haar aan met een paraplu, maar voor het eerst in haar leven wordt de dame zich ervan bewust dat ze die niet nodig heeft - de realisatie dat regen geen kwaad kan, is schijnbaar groot nieuws voor haar en we zien haar lachend genieten van het water op haar huid. De manier waarop Bertolucci dat in beeld brengt, is ronduit somptueus. En dan hebben we het nog niet gehad over het kroningsfeest van Pu Yi als keizer van Manchukuo! De film zit barstensvol met dat soort van momentjes; momenten die knétteren van de energie, van de levendigheid.

Voeg daar nog aan toe dat er zeer sterk geacteerd wordt door John Lone als de volwassen Pu Yi en Peter O'Toole als flegmatische Brit en u hebt 'The Last Emperor': een film die zowel inhoudelijk als visueel onvoorstelbaar geraffineerd in elkaar zit en die, ondanks z'n lengte, nergens gaat vervelen. Natuurlijk kan je wel beginnen zeuren als je wil: zo is het geloof van Bertolucci in de heropvoedende kracht van het communisme vrij naief: voor Pu Yi werkt de heropvoeding die hij krijgt. Na z'n vrijlating slijt hij z'n laatste jaren als tuinier en de suggestie is, dat hij voor het eerst in z'n leven écht gelukkig is. De geschiedenis spreekt die positieve afschildering van dergelijke kampen tegen. Maar goed, dat is een detail. 'The Last Emperor' is een klassieker die het verdient om steeds herontdekt te blijven worden.
E-mailadres Afdrukken
 
The Last Emperor
China - Italië - UK - Frankrijk / 1987
Regie: Bernardo Bertolucci
Scenario: Mark Peploe; Bernardo Bertolucci
Met: John Lone; Joan Chen; Peter O'Toole; Ruocheng Ying; Victor Wong; Tao Wu
Duur: 163 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST