Frank Herbert :: God-keizer op Duin

Ten tijde van het verschijnen van God-keizer op Duin in 1981 had Frank Herbert al de nodige roem verworven met zijn Duin-epiek die hij in 1963 gestart was met het eerste deel van Duin in het magazine Analog. En ook al had hij in de tussentijd nog een aantal (kort)verhalen gepubliceerd en twee andere reeksen opgestart (WorShip en ConSentiency), toch zou hij niet geheel onverwacht vooral met het Duin-universum verbonden blijven. Ook wie het andere werk van Herbert kent, kan immers niet voorbij aan de manier waarop Herbert sciencefiction in deze reeks een hele nieuwe invulling geeft, waarbij macht en noodlot centraal staan.

Golden de eerste drie delen nog als de opkomst van het Artreidis-geslacht en haar overname van de duinplaneet Arrakis en het heelal overspannende keizerrijk, dan maakt God-keizer op Duin maar liefst een sprong van drieduizend jaar met de semi-onsterfelijke Leto II Artreidis als God-keizer. Arrakis is op een kleine enclave in de citadel na volledig omgetoverd in een groene, waterrijke planeet Rakis genaamd waar logischerwijze geen zandwormen (voor wie water dodelijk is) meer leven. Interplanetaire reizen zijn verboden en de nog steeds gretig gewilde specie is slechts in kleine porties beschikbaar, met de God-keizer als de enige die toegang heeft tot de overgebleven voorraad. De oude heersers, waaronder de Bene Gesserit, de ruimtegilde en de Grote geslachten hebben het overleefd, maar hun aanzien en macht is verder weggedeemsterd. Net als alle anderen zijn we volledig overgeleverd aan de grillen van de God-keizer.

Onder Leto II is zowat het hele universum gewijzigd: de vrijmannen die lang als zijn rechterhand en fanatiekste volgelingen golden, zijn grotendeels tot een folkloristische groep zonder echte kennis gemaakt terwijl de zogenaamde “Vissprekers” nu als de fanatieke lijfwachten van de keizer gelden. Of Leto II effectief nood heeft aan lijfwachten is nog maar de vraag want drieduizend jaar nadat hij een symbiose aanging met de zandforellen, is hij grotendeels in een zandworm getransformeerd waarbij alleen zijn hoofd en armen nog als menselijk gelden. Onder druk dreigt hij bovendien de controle te verliezen over zijn menselijkheid, tot grote zorg van zijn Major domus/huismeijer Moneo Artreidis, een afstammeling in directe lijn van Leto`s tweelingzuster Ghanima. Moneo en zijn voorgangers vormen een belangrijk deel van Leto`s zogenaamde gouden pad voor de mensheid, waarbinnen ook de trouwe rechterhand van het Artreidisgeslacht Duncan Idaho een rol behoort te spelen.

Idaho die in Duin sneuvelde, werd met behulp van de Tleilaxu gekloond en leefde in Duin Messias en Kinderen van Duin verder als een zogenaamde ghola. Gedurende zijn heerschappij heeft Leto II blijvend gebruik gemaakt van nieuwe ghola die hoewel ze trouw zweren aan het Artreidisgeslacht net zo vaak geregeld in opstand kwamen tegen de God-keizer en door zijn handen stierven. Bij de start van het verhaal, zal zich een nieuwe ghola aandienen, een waarvan Leto II hoopt dat hij hem in het kader van zijn eeuwenlange teeltprogramma zal weten te koppelen aan Moneo`s dochter Siona. Die is echter weinig opgezet met haar vader en zijn diensten aan hun verwant/keizer en broedt op een rebellie. Ze slaagt er in enkele opnames en geschriften van Leto te stelen en vervolgens ook te vluchten uit de citadel.

Het hele boek wordt zo goed als vanuit het perspectief van Leto beschreven, inclusief de van de hoofdstukken onderscheidende passages, die zo blijkt van meer zaken op de hoogte is dan eender welk personage lijkt te weten. Zelfs wanneer de Ixianen naar Leto een nieuwe ambassadrice sturen, Hwi Noree, die speciaal gekweekt en getraind is om hem te behagen, doorziet hij dit moeiteloos zonder echter zijn liefde voor en verlangen naar haar te kunnen bedwingen. In de tussentijd komt Idaho steeds meer te weten over het hoe en waarom van zijn bestaan en ontstaat er een ongemakkelijke verstandhouding tussen hem en zowel Moneo als Siona die door Leto teruggehaald wordt naar de citadel. Net als Moneo en de andere voorouders voor haar laat hij haar een potentieel dodelijke proef ondergaan met als doel haar oude Vrijmansgeest te prikkelen en haar het belang van zijn visie mee te geven.

Ondanks de gigantische tijdsprong vormt God-keizer op Duin een logisch vervolg op Kinderen van Duin waarbij die laatste roman geldt als de start van Leto`s visie en in deze roman het plan verwezenlijkt lijkt te zijn. Gedurende de roman laat Leto geregeld doorschemeren waar zijn pad zal eindigen en welke rol hij meent dat zijn afstammelingen/verwanten hierin zullen spelen. Nog steeds echter zijn er andere krachten in het spel die hoewel naar het achterplan verdreven niet van plan zijn hun machtshonger te stillen de God-keizer te onttronen dan wel te manipuleren voor eigen doeleinden. Hoewel het geslacht Artreidis de macht volledig in handen heeft, verandert er weinig aan Herberts thema`s, met de reflectie op macht als belangrijkste onder hen.

Hoewel Leto II duidelijk de touwtjes in handen heeft, wordt duidelijk dat ondanks zijn lange plannen en controle hij nog steeds met onvoorspelbaarheden dient rekening te houden en hij niet uitsluit dat zijn rijk vooralsnog uit elkaar zal vallen vooraleer hij zijn gouden pad heeft kunnen verwezenlijken. De manier waarop hij in het bijzonder met zijn naaste medewerkers en afstammelingen interageert, is intrigerend beschreven. Leto`s liefde voor hen mag dan wel overduidelijk zijn, hij laat zich hierdoor niet afleiden van zijn visie die de hele mensheid en haar toekomst beslaat. Hoewel hij geenszins machtsdronken is, blijft hij wel vasthouden aan het achterhouden van bepaalde informatie in de veronderstelling dat niemand hem volledig begrijpen zal, daarnaast twijfelt hij in het bijzonder door de komst van Noree aan zijn keuzes en of de gemaakte offers het wel allemaal waard waren.

Veel meer dan andere scifi- en fantasyreeksen bouwt Herbert met Duin een epos uit dat een breed universum over duizenden jaren bestrijkt en waarbij weliswaar een planeet en geslacht een allesbepalende rol spelen maar de romans verder gaan dan een loutere opeenvolging van gebeurtenissen die zich binnen een bepaalde tijdspanne ontwikkelen. Veel meer dan een bepaald einddoel gaat het Herbert dan ook om het reflecteren over thema`s als lotsbestemming, macht en conflicterende partijen die kleine groepen of individuen overschrijden. Net als de vorige romans sluit God-keizer op Duin opnieuw een verhaal af en laat het tezelfdertijd de deur open voor een vervolg, dat in 1984 ook een vervolg kreeg met Ketters van Duin.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in