Harper Lee :: Spaar de spotvogel

Wanneer je debuutroman meteen een klassieker is, resten je weinig opties. Je kan uiteraard altijd trachten te bewijzen dat het geen toeval was en hoogstwaarschijnlijk falen of gewoon voor de verstandigste optie kiezen en je pen aan de wilgen hangen. (Nelle) Harper Lee besloot in 1960 na de publicatie van haar debuutroman To Kill a Mockingbird wijselijk voor het laatste en verdween zelfs grotendeels in de anonimiteit terwijl het boek aan een steile opmars begon.

Lee, een jeugdvriendin van de flamboyante Truman In Cold Blood Capote, contacteerde in 1957 de uitgeverij J. B. Lippincott & Co. voor haar roman Go Tell A Watchman. Die beoordeelde de roman weliswaar als onvoltooid, maar zag ook de waarde in van de auteur en hoe uit het verhaal een betere roman gepuurd kon worden. Samen met de uitgeverij ging Lee de volgende jaren dan ook aan de slag met haar personages en verhaallijnen tot ze finaal uitkwamen bij het ondertussen beroemd geworden boek, dat meteen een bestseller werd en Lee in 1961 zelfs de Pulitzerprijs opleverde.

Het verhaal is ondertussen wel gekend bij het grote publiek: verteld vanuit het oogpunt van de bij aanvang zesjarige Scout krijgt de lezer een beter begrip van het leven in het diepe zuiden tijdens de jaren dertig, meerbepaald de periode 1933-‘35 . Aanvankelijk start de roman nog als een coming-of-ageverhaal waarin de jonge Scout (pas later in het boek wordt duidelijk dat ze een meisje is, Jean Louise Finch geheten) samen met haar oudere broer Jem en de buurjongen Dill (die elke zomer naar het dorpje komt) over hun gezamenlijke leven in het fictieve Maycomb, Alabama en hoe zij met de schare aan flamboyante, of net bekrompen dorpsgenoten omgaan. Een iemand in het bijzonder trekt hun aandacht; de teruggetrokken Arthur “Boo” Radley over wie de wildste geruchten de ronde doen.

Het verhaal neemt een ommekeer wanneer Atticus Finch, de al oudere vader van Scout en Jem, de opdracht krijgt als advocaat op te treden voor de zwarte Tom Robinson, die ervan beschuldigd wordt een blanke vrouw aangerand te hebben. Het (vermeende) slachtoffer is Mayella Ewell, de oudste dochter van dronkenlap, nietsnut eerste klas en schoft pur sang Bob Ewell. De weinige voorsprong die Ewell heeft ten opzichte van Robinson, is dat die eerste blank is en zijn woord bijgevolg zwaarder doorweegt dan dat van een zwarte, zelfs wanneer alle feiten in het voordeel van die laatste pleiten. De rechtszaak laat verschillende subtiele rimpels door het dorp gaan, die een invloed hebben op de kluizenaar Radley, maar ook een aantal dorpelingen in een ander daglicht plaatsen.

Voor Lee speelt de manier waarop de ander bekeken en gepercipieerd wordt een belangrijke rol in het verhaal. Personages als Tom Robinson, Arthur Radley en de oude juffrouw Dubose worden subtiel ingevuld, waardoor de lezer hun keuzes en handelingen beter begrijpt. De enige twee personages die nauwelijks evolueren, zijn de moreel onkreukbare Atticus Finch en diens antipode Bob Ewell, al mag daarbij meteen de kanttekening gemaakt worden dat Finch alvast ook menselijke trekken meekrijgt en niet louter als een onkreukbaar wezen wordt geportretteerd, maar als een man met twijfels die zich vast wenst te houden aan bepaalde principes en waarden. Onbesproken, maar tussen de lijnen duidelijk zichtbaar, is dat een van de lessen die meegegeven wordt.

Het onverholen racisme, maar ook de sprankel rechtvaardigheid en het gevoel dat er verandering op til is, worden door Lee treffend beschreven, in die mate zelfs dat het als lezer moeilijk valt niet zelf verontwaardiging te voelen en tezelfdertijd enig begrip voor de tijdsgeest en de moeizame maar zichtbare manier waarop verschillende dorpsgenoten trachten de oude gewoontes los te laten. In navolging van Scout (en Jem) krijgt de lezer de les mee dat de waarheid zich nooit eenduidig laat kennen en dat een mens niet kan gereduceerd worden tot louter handelingen of daden, want begrip vereist achtergrondkennis en mededogen. In Spaar de spotvogel weet Lee een Bildungsroman, een aanklacht tegen (verholen) racisme en verschillende lessen over onschuld, vooroordelen en moreel handelen te bundelen tot een roman die ook meer dan vijftig jaar na zijn publicatie tot de verbeelding spreekt.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in