Cees Nooteboom & Simone Sassen :: Saigoku, pelgrimage naar de 33 tempels bij Kyoto

Santiago de Compostella, Rome en Scherpenheuvel: houdt het lijstje met bedevaartsplaatsen daar op? Natuurlijk niet. Elk religie en – breder beschouwd – elke cultuur heeft zijn heilige plaatsen. Plekken waar het gaat om loutering, om een ontstijgen van het dwingende metrum der dagen. In Japan is de bekendste pelgrimsroute de Saigoku, die in totaal 33 Boeddhistische tempels aandoet. Een vast traject is er niet en men kan zich zonder gêne met gemotoriseerde voertuigen tussen de tempels verplaatsen.

Is het geen Oosterse gedachte dat “het proces” of “de weg” belangrijker is dan “de bestemming”? In die optiek is het enigszins vreemd te vernemen dat er geen bewegwijzerde tocht bestaat die het de bedevaartganger op een bepaalde manier gemakkelijk maakt. Wie bijvoorbeeld de camino naar Santiago de Compostella aflegt, wordt zelden voor keuzes gesteld. Een sporadische splitsing tussen een meer avontuurlijke en een eenvoudiger traject daar gelaten, ligt de pelgrimage van de eerste tot en met de laatste voetstap vast. Kortom, men kan zich volledig op geloofskwesties concentreren, op de zonden die men heeft begaan en in een biechtstoel honderden kilometers verderop kan afleggen. Eerder typisch voor de katholieke leer is het plichtsbesef dat met een dergelijke pelgrimage gepaard gaat: men dient stoïcijns de pijnen die de route met zich meebrengt te ondergaan, om de reiniging die als beloning op elke pelgrim wacht tenminste verdiend te hebben. Die catharsis wordt, geheel in Vaticaans-bureaucratische stijl, aan het slot geattesteerd, alsof de doden hun met kuitenzuur afgedwongen certificaat zullen kunnen meenemen in het graf. In vergelijking is de Saigoku veel meer een persoonlijke reis, een verkenningstocht van de innerlijke wereld. Op plaatsen die prachtig in de natuur ingebed zijn, werden tempels neergezet die oorden van contemplatie zijn, plekken waar het “ik” aan het “al” kan raken, zij het maar voor even. Het grootste obstakel van de pelgrimsroute mag dan bestaan uit 33 doenbare bestijgingen, de integere manier waarop men de reeks architecturale wonderen afwerkt, vereist minstens evenveel psychologisch engagement.

Een van de problemen waarmee Santiago de Compostella de laatste jaren wordt geconfronteerd, is de toeristenstroom die de camino en wie hem aflegt als een attractie begint te beschouwen. Ook de Saigoku ontsnapt niet geheel aan een dergelijke popularisering, maar zoals Cees Nootebooms luisterrijke verslagen weergeven, zijn er nog steeds plaatsen waar de geest op een soort oerbeginsel stuit, plekken waarop informatiestromen en technologische revoluties geen vat lijken te hebben. Helemaal anders dan een gids is Saigoku, pelgrimage naar de 33 tempels bij Kyoto een boek dat de lezer uitnodigt zich helemaal onder te dompelen in een uitheems cultuurbad. De locatie op zich is daarbij integraal ondergeschikt aan de totaalervaring. De Japanse keuken, de kleur van een landschap, de gladheid van rotsen: Nooteboom neemt het stuk voor stuk mee in wat een reisverslag is dat volstrekt ongekunsteld overkomt. Daarin gaat – en dat geldt trouwens ook voor Nootebooms andere reisverslagen – de grootste charme van dit boek schuil: de manier waarop de auteur zijn hele persoon op zijn reis betrekt. Gevolg is een hyperpersoonlijk en precies daarom aantrekkelijke lofzang op een pelgrimage – er zit immers bezieling in elke bladzijde. Bovendien is de structuur fascinerend: Nooteboom maakte de verplaatsing naar Japan twee keer en verweeft zijn bevindingen van de eerste en de tweede trip met elkaar. Het kluwen, waar de schrijver overigens met groot gemak bespiegelingen over bijvoorbeeld Murasaki Shikibu’s ‘Het verhaal van Genji’ doorheen mengt, leest onwaarschijnlijk aantrekkelijk. Geen complexe symfonie, maar een virtuoze improvisatie die niettemin aanhaalt wat er aangehaald moet worden: een tekst als deze kan alleen maar met het grootste genoegen worden gesavoureerd.

Minder extatisch kan men zich uitlaten over de foto’s van Simone Sassen. Zij vergezelde Nooteboom en registreerde de tempels op het moment van hun reis. Voor een fotograaf zou het dankbaarder zijn om op andere momenten te kunnen terugkeren: in een ander seizoen, wanneer de lichtinval beter overeenstemt met het perfecte kader. Naast schitterende foto’s bevat dit met stijl uitgegeven boek ook een aantal puur illustratieve plaatjes die in beperkte mate afbreuk doen aan het kunstzinnig concept. Niettemin is Saigoku, pelgrimage naar de 33 tempels bij Kyoto onontbeerlijk voor wie ooit de oversteek zou willen maken naar een Japan dat nog zoveel geheimen heeft voor ons, Westerlingen. Geheimen als veelkleurige sluiers, waarvan Nooteboom telkens een tipje oplicht.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in