Indomania: Van Rembrandt tot de Beatles :: Bozar, Brussel

Het tweejarige kunstenfestival Europalia blaast dit jaar een oosterse wind door de Bozar en confronteert de toeschouwers met het wederzijdse culturele erfgoed van Europa en India. Een merkwaardige expositie die zich ontvouwt als een wals tussen een traditioneel verhaal en een lichte verzamelwoede, of hoe Indomania: Van Rembrandt tot de Beatles soms al te letterlijk geïnterpreteerd werd.

Een eerste grote troef wordt al in een ‘voorbereidende’ zaal uitgespeeld in de vorm van Richard Long. De pionier van de in de jaren zeventig populaire land art leidt met zijn “Paths” uit 2003 de bezoeker naar de eigenlijke tentoonstelling. De connectie met India wordt pas duidelijk in de foto’s met de bijbehorende infoplaatjes: Long wilde zijn weidse paden laten contrasteren met de gedetailleerde en stokachtige Warli-figuurtjes, een traditionele kunstvorm in India. Het concept van paden die de routes voor de toeschouwers uitstippelen, lijkt misschien een al te voor de hand liggende keuze, maar soms moet het niet meer zijn dan dat.

“Paths” lijkt echter wel een blauwdruk voor de hele tentoonstelling, die grote namen uit de Europese kunstgeschiedenis met elkaar verweeft door hun fascinatie of aversie voor India. Het onderdeel “Tussen bewondering en afkeer” halverwege de expo vormt zo het gevaarlijke snijpunt van de tentoonstelling, waarbij de neokoloniale worsteling duidelijk onder de radar blijft. De koloniale onderdelen suggereren een vriendelijke kruisbestuiving van Britten en Indiërs, getuige onder andere de Indische miniaturen van Britse officieren of de opera “Lakmé” door Léo Delibes, op de achtergrond hoorbaar in de zaal. De wreedheid van de Britse expansiedrang moet wijken voor het optimisme waarvoor Europalia garant wil staan. De toeschouwer moet en zal de expo met een lach verlaten.

Die lach verschijnt hier en daar wel degelijk, voornamelijk bij enkele pientere combinaties van de curatoren. De kopie van Johannes de Evangelist naar “De Kruisiging” van Albrecht Dürer in een zestiende-eeuws werk van de Indiër Abu’l Hassan toont hoe grillig beelden zich als een virus van continent op continent kunnen verspreiden. Ook het slopen van negentiende-eeuwse heilige huisjes blijkt een ‘common sense’: zowel een Indische kunstenaar als Auguste Rodin bespelen het thema van de lesbische liefde op een zeer passionele wijze in de vorm van enkele verfijnde aquarellen. Aan de hoogstaande kwaliteit van de werken, geleend van topcollecties als die van de Fondation Custodia in Parijs of het Victoria and Albert Museum in Londen, valt evenmin te twijfelen.

Opvallende hoogtepunten vormen de kunstwerken van Hans Op de Beeck en Max Pinckers, die in opdracht van Europalia naar India trokken. Op de Beeck construeert in zijn film “Before the rain (a village)” een fictief dorpje in het normaal gezien zonovergoten Indië en filmde dit op momenten vlak voor een regenbui. Dit resulteerde in een zeer Noord-Europees getint licht dat op een subtiele manier het mystieke cliché van India ontkracht. Ook de foto’s van Max Pinckers overbruggen de afstand tussen een ‘wij’ en een ‘zij’ en tonen het universele in de mens. Zo slagen beide kunstenaars waar de curatoren Deepak Ananth en Dirk Vermaelen in de andere zalen van de expositie falen: het omzeilen van de eeuwenoude stigmata over India door er een, soms letterlijk, nieuw licht op te werpen en de toeschouwers zo pas écht te laten nadenken over hoe we als mensen toch meer gemeen hebben dan we in eerste instantie denken.

Al bij al was een doordachte rode draad toch meer op zijn plaats geweest dan een willekeurig amalgaam van topstukken. Een expositie die een chronologische aan een thematische opbouw wil koppelen, moet dit op een aangename en doordachte manier doen of niet doen. “Van Rembrandt tot de Beatles” had evengoed “Van Hergé tot Robert Rauschenberg” kunnen zijn: het doet de toeschouwer allemaal wat duizelen. De ervaren museumbezoeker zal misschien in staat zijn een eigen, zinvol residu uit de tentoonstelling te destilleren, maar voor vele recreanten geldt ongetwijfeld het credo “less is more”.

Indomania: Van Rembrandt tot de Beatles loopt nog tot 26 januari 2014 in Bozar, Brussel.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in