Io e te

Op een dag als een ander trof ons plots een zeer pertinente vraag: “wat is er toch in godsnaam met Bernardo Bertolucci gebeurd?” Het was al sinds 2003, met The Dreamers, geleden dat een van onze favoriete Italianen nog van zich had laten horen. Maar, eens we de reden kenden, konden we het hem niet kwalijk nemen. Bertolucci onderging enkele jaren geleden een drietal operaties ter behandeling van een discushernia, maar kreeg spijtig genoeg te horen dat hij voor de rest van zijn leven in een rolstoel zou moeten doorbrengen. Zulk nieuws komt voor elk mens aan als een knock-out en dus gaf de regisseur elke hoop om ooit nog eens achter de camera te staan op. Maar gelukkig voor ons raapte Bertolucci zijn moed bij elkaar en besloot hij om toch terug te regisseren. Hij zette zijn zinnen op Niccolò Ammaniti’s novelle Io e te, die hij transformeerde in een minimalistische kamerfilm die bewijst dat er toch nog iets overblijft van de oude meester.

Het verhaal zelf heeft weinig om het lijf. Het hoofdpersonage is Lorenzo, een zonderlinge jongeman van veertien jaar die samen met zijn moeder in een gegoede buurt van Rome woont. Lorenzo heeft geen vrienden op school en houdt zich bezig met de vreemdste hersenspinsels. Zijn klas staat op het punt om op skivakantie te vertrekken, maar Lorenzo heeft daar niet zo veel zin in. Daarom komt hij op het idee om met het geld voor de vakantie voedsel voor een hele week te kopen en zich de hele tijd te verstoppen in de kelder van zijn appartementsgebouw. Dat plannetje verloopt vlekkeloos, totdat zijn negen jaar oudere zus Olivia opduikt en vraagt of ze bij hem mag blijven. Probleem is dat Olivia drugsverslaafd is en ontwenningsverschijnselen vertoont. Toch zullen ze het zeven dagen met elkaar in de kelder moeten volhouden.

Dus, is Bertolucci met dit filmpje terug op topniveau? Wel, niet helemaal. Toch houdt dat hem niet tegen om een intrigerend portret te maken van twee zonderlinge zielen die worstelen met hun bestaan. Io e te is geen meesterwerk als Il Conformista, geen erotische meditatie alsLast Tango in Paris of een historisch epos als The Last Emperor. Door zijn fysieke situatie en al wat oudere leeftijd zijn de grote ambities van Bertolucci wat gaan liggen. De film concentreert zich op twee personages en speelt zich grotendeels in een kleine, duffe ruimte af. Kan zeer saai klinken, maar Bertolucci is intelligent genoeg om de novelle van Ammaniti uit te bouwen tot een sober, maar intelligent werkje. Op het eerste gezicht lijken Lorenzo en Olivia doordeweekse delinquente youngsters, maar Io e te probeert toch iets dieper te graven dan dat en construeert zonder veel haast een tedere relatie tussen broer en zus.

Je kan de situatie waarin Olivia en Lorenzo zich nestelen interpreteren als een poging van beide om zichzelf een time-out van het leven te geven. Olivia ontsnapt in de kelder van een uitbundig leven dat gekleurd werd door drugsmisbruik. In de kille ruimte vindt ze tijd om zich te ontdoen van haar demonen en om haar lichaam wat rust te gunnen. Terwijl Olivia een complex en veelzijdig bestaan ontvlucht, tracht Lorenzo zich te verstoppen van enige verantwoordelijkheid en van de wereld buiten de grijze muren. Lorenzo is het liefst alleen met zijn gedachten, zijn vampierromans en zijn muziek. Bertolocci serveert geen grote waarheden over de hedendaagse jeugd, maar heeft als kranige zeventiger toch nog genoeg affiniteit met hun frustraties, angsten en innerlijke demonen. Dat maakt van Io e te nog wel een geslaagde, misschien iets te voor de hand liggende, metafoor. De samenleving verwacht veel van zijn jonge leden en die druk kan soms te veel worden.

De relatie tussen Lorenzo en Olivia start op een koele noot. Ze hebben nooit echt deel uitgemaakt van elkaars leven en Lorenzo ervaart Olivia als een obstakel in zijn plannetje. Bertolucci forceert geen grote emotionele confrontaties en laat de twee bloedverwanten elkaar geleidelijk aan ontdekken. Verwacht niet dat ze elkaars eeuwige zielsgenoten zijn op het einde van de film, maar de regisseur opteert wel voor een einde dat zowel een ambigue karakter kent als voldoening brengt. Ze hebben meer inzicht gekregen in elkaar en beseffen dat ze niet zo veel verschillen. Of dat maakt dat ze hun levens een andere wending gaan geven laat Bertolucci open voor interpretatie. Ofwel kiezen ze ervoor om hun levenshouding op te geven, of anders kiezen ze voor het gemakkelijke pad en blijven ze hun excentrieke zelf.

Io e te is geen film die zwaar doorweegt en is in tegenstelling tot Bertolucci zijn ander werk heel bescheiden en simpeler in thematiek. Toch is het leuk om de man nog eens aan het werk te zien, zeker als je wat van de oude Bertolucci ziet doorschemeren. De setting van Io e Te doet onvermijdelijk wat denken aan Last Tango in Paris en The Dreamers, los van de hele seksuele exploratie die met die films gepaard gaat. Wat ook doet denken aan The Dreamers is de zéér subtiele hint naar incest (een fascinatie van Bertolucci). Jawel, bloedschande! Lorenzo en Olivia duiken nooit met elkaar in de koffer, maar Bertolucci weet de relatie tussen de twee wel een kleine spanning mee te geven, een haast niet te traceren intensiteit. Dat kan liggen in een blik van Lorenzo of een bepaald shot.

Is dit nu de moeite om naar je plaatselijke arthouse-bioscoop te huppelen? Wel, als je nog niet bekend bent met het vroegere werk van de Italiaanse filmmaker, dan raden we aan om eerst dat eens te bekijken, maar tijdsverspilling is Io e Te zeker niet. Kleinschalig, teder, niet te ambitieus, soms goochelend met clichés en ook geen film die je weg zal blazen. Het boek waar de film is op gebaseerd is dan ook weer geen grote literatuur, maar je voelt doorheen de prent dat Bertolucci blij was om nog eens te doen waarvoor hij leeft, en dat stemt ons ook al gelukkig. Let trouwens op de muziek, die gebracht wordt door onder andere David Bowie en The Cure.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in