Martijn Icks :: Heliogabalus. Een denkbeeldige biografie

Net zoals de duivel de mooiste deuntjes heeft, zijn de levens van schurken altijd een pak interessanter dan die van brave hendriken. Wie leest niet het liefst van alles over de laatste wandaden van figuren zonder enig fatsoen of een morzel moraal, al was het maar om te beseffen dat hijzelf zo slecht niet is? Dat bij die biografieën niet op een overdrijving meer of minder gekeken wordt, hoort erbij.

Maar wanneer er geen ooggetuigen meer zijn om overdrijvingen te nuanceren en de laatste onafhankelijke stem reeds enkele eeuwen — of meer — verstomd is, en er alleen bronnen overblijven waarvan niemand weet wat hun doelen zijn, wordt het moeilijk om feit en fictie van elkaar te scheiden. Een niet te onderschatten gevolg hiervan is dat eeuwenlang een bepaald beeld van roemruchte figuren als de Romeinse keizers Caligula, Nero en (dankzij Gladiator) Commodus opgehangen werd, tot dat beeld zozeer gemeengoed werd dat iedereen het voor waar nam.

Ook de bij velen minder bekende keizer Marcus Aurelius Antoninus — ook bekend als Heliogabalus of Elagabalus — staat geboekstaafd als een gedegenereerd individu dat qua uitspattingen in niemand zijn meerdere diende te erkennen. De belangrijkste bron voor zijn leven vormde eeuwenlang de Historia Auguasta (4e eeuw), die meer dan Heliogabalus’ tijdsgenoten Herodianus en Cassius Dio in hun respectievelijke werken inging op de perverse en afkeurenswaardige daden van de keizer.

In Heliogabalus. Een biografie tracht Martijn Icks niet alleen na te gaan wat er aan is van de vele wandaden waarvan Heliogabalus gedurende zijn korte regeerperiode (218-222) beticht is, maar ook welke invloed de jonge keizer (Heliogabalus was nauwelijks 14 toen hij keizer werd) op de latere kunsten heeft gehad. Icks laat er geen twijfel over bestaan dat Heliogabalus net zoals sommige van zijn voorgangers een weinig verheven leven leidde. Zelfs met zijn jonge leeftijd als verschoningsgrond, kan hij tijdens zijn beleid nauwelijks iets achtenswaardig voorleggen.

De keizer toonde geen eerbied voor de Romeinse tradities en durfde het zelfs aan om de Romeinse god Jupiter te vervangen door de Syrische god Elagabal wiens opperpriester Heliogabalus was (en waaraan hij zijn bijnaam dankte). Daarenboven had hij verschillende mannelijke minnaars, waarbij de keizer zelf de rol van vrouw op zich nam. Tussen de raadgevers en vrienden van de keizer bevonden zich overigens tal van hoeren en ander volk van laag allooi. Heliogabalus was kortom de titel van keizer onwaardig, zijn verderfelijke levenswandel een schande voor het Romeinse volk.

Diezelfde levenswandel dreef niet alleen zijn tijdgenoten en (latere) kroniekschrijvers tot afkeer maar vond ook weerklank in de historische werken over het Romeinse Rijk. Daar een kritisch beoordelen van overgeleverde bronnen nog niet ingeburgerd was, werd alles wat over Heliogabalus geschreven was, voor waar aangenomen. Pas in de 20e eeuw zou een eerste rehabilitatie komen van de jonge keizer, al besluit Icks dat een genuanceerd portret nog lang niet voorhanden is. Van een heel andere orde is het beeld dat van Heliogabalus gecreëerd werd door verschillende schilders en schrijvers.

Niet alleen waren ze gefascineerd door de levenswandel van jonge keizer, maar ze zagen in hem ook een (stichtend) voorbeeld als vrijgevochten individu of verkeerd begrepen ziel. Voor hen was Heliogabalus een icoon dat brak met de opgelegde conventies van een gesloten maatschappij, een vrijgevochten ziel die lak had aan de opgelegde regels van de samenleving en doelbewust zijn eigen pad bewandelde. Dat de historische keizer steeds verder afdreef van hoe hij binnen de werken voorgesteld werd, is daarbij van weinig belang. Het verhaal en de symboliek primeerde boven een realistische beschrijving.

Moderne historici trachten al geruime tijd het beeld van de illustere Romeinse keizers bij te stellen zonder voorbij te gaan aan hun uitspattingen en wreedheden. Hierbij worden ze niet alleen geconfronteerd met een eeuwenlange demonisering maar ook met verspreide, onvolledige en vaak gekleurde bronnen. Met Heliogabalus. Een denkbeeldige biografie onderneemt Icks een dappere poging om een van de meest als geperverteerd verguisde keizers uit het Romeinse Rijk enigszins te rehabiliteren. Tot het statuut van geprezen keizer zal Heliogabalus wel nooit opklimmen, maar Icks maakt alvast duidelijk dat hij zijn verdoemde status niet louter aan zichzelf te danken had.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in