Tijd voor de betere Roman!


Knife in
the Water
RepulsionCul-de-SacThe Fearless Vampire
Killers
Rosemary’s Baby
Macbeth
Che? (What?)
Chinatown
The Tenant
TessPiratesFranticBitter MoonDeath and the Maiden
The Ninth Gate
The Pianist
Oliver
Twist

Het is me nog nooit overkomen dat de timing van een filmspecial
zo goed overeenkwam met de actualiteit. Ik was de laatste
besprekingen aan het voltooien van deze Roman
Polanski-retrospectieve, toen eind september het onwaarschijnlijke
nieuws bekend raakte dat de regisseur, 31 jaar na dato, dan toch
was opgepakt voor de zedenfeiten die hem in 1978 de VS hadden doen
ontvluchten. Van timing gesproken. Een filmfestival en een
ongelukkig getimede computercrash later is de special eindelijk
klaar voor publicatie, een dag nadat de VS officieel een aanvraag
indiende om Polanski uit te leveren. Het ziet er naar uit dat de
regisseur niet zal kunnen vermijden om toch voor de rechter te
komen.

Niet dat Polanski ooit een rustig leven heeft gehad – zijn
biografie is sensationeler dan de meeste van zijn films. Hij werd
geboren in Parijs, maar zijn ouders verhuisden terug naar hun
thuisland, Polen, twee jaar voordat de Tweede Wereloorlog uitbrak.
De gehele familie werd opgesloten in het getto van Warschau, maar
Roman wist te ontsnappen en overleefde de oorlog door zich te
verbergen bij verschillende katholieke families. Achteraf kwam hij
te weten dat zijn moeder vergast was in Auschwitz. Zijn vader was
naar Mauthausen gestuurd, maar keerde levend terug. In 1946 werden
vader en zoon herenigd.

In de jaren vijftig studeerde Polanski aan de filmschool van
Lodz in Polen, waar hij verschillende kortfilms maakte (die
tegenwoordig op dvd verkrijgbaar zijn), waaronder ‘Two Men and a
Wardrobe’, waarmee hij verschillende prijzen won. Dat leidde
uiteindelijk in 1962 tot zijn eerste langspeelfilm, ‘Knife in the
Water’. Meteen de enige film die Polanski ooit in Polen zou
draaien. De film werd internationaal verdeeld, won prijzen op het
filmfestival van Venetië en werd genomineerd voor de Oscar voor
beste buitenlandse film.

Daarmee begon, indien niet de gelukkigste, in ieder geval de
meest succesvolle periode uit Polanski’s leven. Hij verkaste eerst
naar Groot-Brittannië en daarna naar Amerika, waar hij zijn
reputatie als wonderkind van de eigenzinnige Europese cinema
uitbouwde met ‘Repulsion’, ‘Cul-de-Sac’ en ‘The Fearless Vampire
Killers’. Hollywood kwam aankloppen met ‘Rosemary’s Baby’.

Na die film, in 1969, beleefde Polanski de tweede grote tragedie
in zijn leven. Twee jaar eerder was hij getrouwd met Sharon Tate,
de bloedmooie actrice die hij had leren kennen op de set van ‘The
Fearless Vampire Killers’. In de nacht van 8 op 9 augustus 1969
werd Tate, samen met vier vrienden, beestachtig vermoord door leden
van de Manson Family. Ze was acht maanden zwanger. Polanski, die op
dat moment in Londen was om te werken aan een filmscript, was een
gebroken man.

Maar blijkbaar had hij een vreemde manier om zijn verdriet te
verwerken. In de daaropvolgende maanden en jaren profileerde hij
zichzelf als een rokkenjager eerste klas, die voortdurend met
andere vrouwen gesignaleerd werd, waaronder de slechts
vijftienjarige Nastassia Kinski. De wereld fronste hoogstens even
de wenkbrauwen, maar liet hem begaan, onder het motto: “die mens
heeft veel meegemaakt”. Hij maakte het duistere en bloederige
‘Macbeth’ (algemeen beschouwd als een reactie op de moord op Sharon
Tate), het snel te vergeten ‘Che?’ (één van de grootste flops uit
zijn carrière) en misschien wel zijn beste film, ‘Chinatown’.

En toen kwam 11 maart 1977. De dag voordien had Polanski (43 op
dat moment) een fotoshoot gedaan met de 13-jarige Samantha Gailey.
Hij nam haar mee naar het huis van Jack Nicholson (die niet in LA
was die dag) en nam topless foto’s van het meisje in een jacuzzi.
Hij gaf haar champagne en een halve quaalude (een downer
drug die verdovend kan werken). Daarna had hij seks met haar. Naar
zijn eigen zeggen consensuele seks (hij hield ook altijd vol dat
het meisje geen maagd meer was), naar haar zeggen verkrachting. Op
11 maart werd hij gearresteerd wegens zes aanklachten, waaronder
verkrachting, sodomie en het verstrekken van drugs aan een
minderjarige.

De rechter in de zaak was Laurence J. Rittenband, een star
fucker
van heb-ik-jou-daar, die actief lobbyde om elke zaak te
krijgen waar maar een celebrity bij betrokken was en in
zijn kantoor een knipselboek bijhield met elk krantenartikel waar
zijn naam in opdook. Rittenband vocht om de Polanskizaak te mogen
berechten, en won. Aanvankelijk leek het er niet op dat Polanski
een zware straf kon verwachten: de regisseur pleitte schuldig aan
seks met een minderjarige, op voorwaarde dat de andere
tenlasteleggingen verworpen zouden worden. Rittenband en aanklager
Roger Gunson waren daarmee akkoord, tot de pers kritiek begon te
leveren. De rechter, die snel doorhad dat de publieke opinie een
zwaardere straf verlangde, veranderde koers.

Hij veroordeelde Polanski tot 90 dagen psychiatrische evaluatie
in de gevangenis Chino – Polanski, die ondertussen uit financiële
noodzaak akkoord was gegaan om een remake te maken van een
avonturenfilm, ‘Hurricane’, voor producer Dino de Laurentiis, kreeg
uitstel om zijn werk te voltooien. De regisseur ging naar Duitsland
om de preproductie op gang te brengen, maar werd door zijn
collega’s meegenomen naar het Oktoberfest in Munchen. Daar werd hij
gefotografeerd met enkele vrouwen, wat uiteraard gezichtsverlies
betekende voor Rittenband. Hij liet Polanski ogenblikkelijk zijn 90
dagen uitzitten.

Alle psychologen en advocaten waren het er al snel over eens dat
Polanski mentaal gezond was. Iedereen adviseerde tegen een
gevangenisstraf, en na 42 dagen lieten ze hem gaan. De rechter,
altijd bezorgd om zijn publieke imago, vroeg bevriende advocaten
(die niets met de zaak te maken hadden) en zelfs journalisten om
advies: “wat doe ik met Polanski”? Tot tweemaal toe gaf hij Roger
Gunson en Polanski’s advocaat Douglas Dalton instructies over wat
ze moesten zeggen in de rechtszaal, waarna hij een vooraf
afgesproken verdict zou vellen, waarmee hij de rechtsgang
degradeerde tot een show voor het publiek.

Tijdens de tweede van deze vergaderingen tussen advocaten en
rechter, had Rittenband plotseling een nieuw idee: hij zou Polanski
opnieuw naar Chino sturen voor een “onbepaalde tijd”, die hij zou
beperken tot niet meer dan een paar weken, als Polanski akkoord was
om zich daarna vrijwillig uit de VS te laten deporteren.
Ondertussen ontdekte Douglas Dalton echter dat Rittenband op zijn
country club had gepocht dat hij “die Polanski 100 jaar de
bak in zou draaien”. De maximumstraf die hij kon opleggen was 50
jaar. Polanski en Dalton hadden dus de keuze om de rechter te
vertrouwen, op het risico af dat die hem voor de rest van zijn
leven de cel in zou steken, of te vluchten. Polanski vluchtte, een
beslissing die zelfs aanklager Gunson beschrijft als “begrijpelijk,
onder de omstandigheden”.

Begin 1978 boekte de regisseur een vlucht naar Frankrijk. Hij
keerde nooit terug. De volgende 31 jaar leefde hij als een
banneling in Parijs, waar hij zijn carrière met succes opnieuw op
gang kreeg. Hij werkte met grote Hollywoodsterren, waaronder
Harrison Ford en Johnny Depp, en won een Oscar in 2003 voor zijn
Holocaustdrama ‘The Pianist’. In 1989 trouwde hij met actrice
Emmanuelle Seigner, die hij leerde kennen op de set van ‘Frantic’
een jaar eerder. Ze zijn zijn nog steeds getrouwd en hebben twee
kinderen. In 1993 betaalde hij Samantha Gailey (ondertussen
Samantha Geimer) een niet vrijgegeven (maar groot) bedrag aan
schadevergoeding.

Polanski won aan artistieke erkenning (met ‘The Pianist’ als
voorlopig hoogtepunt) en niemand leek nog echt wakker te liggen van
de zaak Gailey, tot op 26 september de regisseur naar Zurich trok
om er een prijs in ontvangst te nemen voor zijn hele carrière. De
Zwitserse politie had de VS getipt en arresteerde hem – hoewel
Polanski een chalet in Zwitserland heeft en er al jarenlang
geregeld komt. De artistieke gemeenschap was snel om Polanski te
steunen, met een petitie die om zijn vrijlating vroeg en
ondertekend werd door Martin Scorsese, Terry Gilliam, Woody Allen,
Pedro Almodovar en anderen. De Amerikaanse goegemeente beschouwt
hem echter als een ordinaire verkrachter, die zijn straf al veel te
lang heeft ontlopen.

Het probleem met die plotse verontwaardiging om Polanski’s daden
zit ‘m niet in de feiten zelf. Wat de regisseur die dag in 1977
deed, is onverdedigbaar en verdient een straf. Het probleem zit ‘m
ten eerste in de hypocrisie van de critici die nu plotseling klaar
staan om hem aan het kruis te nagelen, terwijl ze hem zeven jaar
geleden nog de hemel in prezen, en hem een staande ovatie gaven
toen hij een Oscar won voor ‘The Pianist’. En in het feit dat de
meeste van die oordelen niet goed geïnformeerd zijn: Polanski is
niet gevlucht om eender welke straf te ontkomen, maar wel omdat hij
te maken had met een oneerlijke rechter die hem simpelweg geen fair
proces gaf.

Verdient Polanski zijn arrestatie? Absoluut. Laat het dan
consensueel geweest zijn, hij was 43, zij was 13. Wat hij echter
ook verdient, zoals iedereen, is een eerlijk proces, dat hij
destijds niet heeft gekregen. Het zal interessant zijn om de
komende maanden te volgen hoe Polanski (wiens nieuwste film, ‘The
Ghost’, zo goed als klaar is voor distributie) terecht komt.
Samantha Gailey vergaf hem openbaar in 1997. De vergiffenis van het
Amerikaanse gerecht en volk is nog heel wat verder weg. Misschien
terecht. Hoe dan ook, het werk kan voor zich spreken, en hoewel ook
dat hoogtes (‘Chinatown’) en laagtes (‘Pirates’) heeft gekend, mag
er geen twijfel over bestaan dat dat van eeuwige waarde is.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in