The Virgin Suicides

Iedereen heeft wel een jaar uit z’n jeugd dat hem langer bij zal
blijven dan alle anderen. Bij mij was het 1993 – ergens tussen de
nevelen van een eerste extreem illegale trek aan een sigaret
(misselijk geweest! Maar misselijk!) en de eerste pilsjes, herinner
ik me een fuif ergens in een rokerig lokaaltje waar ik voor het
eerst tegen een meisje stond aan te schuifelen. Je zou het dansen
kunnen noemen, maar dat zou overdreven zijn. Onwennig bewegend op
die ene tegel, geen idee wat ik met mijn handen of voeten moest
doen, geen idee waar ik moest kijken, of ik moest spreken of beter
kon zwijgen en wat ik dan wel zou moeten zeggen als ik toch m’n
mond opentrok, had ik het vreemde gevoel dat het niet snel genoeg
voorbij kon zijn. En dat het nooit lang genoeg kon duren. Op zich
niet zo’n interessant verhaal (het meisje in kwestie ging er
uiteindelijk vandoor met een gast met een opgefokte moto, no
way
dat je daar tegenop kunt), tot ik jaren later ‘The Virgin
Suicides’ zag, het regiedebuut van Sofia Coppola. Die hele film
gaat eigenlijk over dat gevoel van puberale onwennigheid, dat
gruwelijk is en heerlijk tegelijk. Gebaseerd op de (overigens
fantastische) roman van Jeffrey Eugenides, is dit een ongegeneerd
zweverig portret van enkele tienermeisjes en de jongens die hen
nooit zullen begrijpen.

Het verhaal speelt zich af in een voorstad in Michigan, ergens
midden de jaren zeventig. Het gezin Lisbon wordt door de hele buurt
aanzien als een soort van levensgroot mysterie: vader James Woods
is een duffe wiskundeleraar die in zijn eigen wereldje leeft en dat
voor niemand verlaat, moeder Kathleen Turner een extreem
conservatieve huismoeder wiens voornaamste dagtaak het controleren
van haar kinderen is. Maar ze hebben wel vijf dochters die de
collectieve natte droom zijn van de hele buurt: Bonnie, Therese,
Cecilia, Mary en Lux. De Lisbon-meisjes vormen een kliek op
zichzelf en hoewel ze allemaal wel flirten met jongens (de één al
wat meer dan de ander) is er niemand die hen kan doorgronden. Een
groepje jongens uit de buurt, vanuit wiens standpunt het verhaal
verteld wordt, is er zelfs jaren later nog niet uit wat hen precies
drijft. Zeker niet wanneer de jongste, Cecilia, zelfmoord pleegt,
en enkele maanden later de anderen volgen.

Het ultieme spelletje dat mensen traditioneel spelen als ze het
hebben over ‘The Virgin Suicides’, is natuurlijk het raden naar
motieven: waarom plegen die meisjes allemaal zelfmoord? In
navolging van het boek, levert Coppola hier geen sluitende
antwoorden. Het is haar eerder te doen om het mysterie van de
zusters; om het feit dat wij, als publiek, hen al evenmin ooit
zullen kennen als de jongens die voor verteller spelen. Coppola
levert geen uitgebreide psychologisering van de meisjes, maar houdt
hun mystiek in ere. Via enkele dagboekfragmenten en het observeren
van hun gedrag krijgen we wel een paar hints, maar meer ook niet.
Zoals de verteller het uitdrukt aan het einde van de film: “We
will never find the pieces to put them back together.”
‘The
Virgin Suicides’ gaat in grote mate over de onkenbaarheid van
mensen, zeker als dat mensen van het andere geslacht zijn. Waarom
pleegden de meisjes zelfmoord? Geen idee, we zullen het nooit
weten, omdat we nooit in staat zullen zijn om anderen te begrijpen.
En dat is denk ik het hele punt ook wel zo’n beetje.

Daarom ook dat de film meer over de jongens gaat dan over de
meisjes. De door hormonen geteisterde buurjongens die van de
overkant van de straat het huis van het gezin Lisbon gadeslaan, om
de minste beweging van de zusters te registreren. Het gaat over hun
onbegrip, en over het feit dat sommige mensen zo’n diepe indruk op
je kunnen achterlaten dat je hen zelfs jaren later nog steeds niet
uit je hoofd kunt zetten. In een sleutelscène wordt één van de
jongens uitgenodigd om bij de Lisbons te gaan eten. Wanneer hij
naar het toilet gaat, kijkt hij even rond in het vreemde terrein
dat een badkamer is in een huis vol vrouwen: industriële
hoeveelheden Tampax, lipstick en parfum, al die rekwisieten van een
levenslange performance die geen enkele man ooit helemaal
zal kunnen doorgronden.

Een voor de hand liggende verklaring voor wat er gaande is in
het huis Lisbon, is de strengheid van de moeder: het is een hele
overwinning als er een jongen het huis in mag, en bij die
gelegenheden wordt al het gedrag geritualiseerd en beregeld tot in
het absurde. De gesprekken aan tafel zijn onvoorstelbaar houterig
(“nog erwtjes, iemand?”) en wanneer er daarna tv gekeken wordt,
gaat mama vierkant tussen de jongen en haar dochters inzitten.
Nadat Lux het aandurft om te laat thuis te komen van het schoolbal,
wordt het hele huis platgelegd: de zussen mogen zelfs niet meer
buiten om naar school te gaan. En toch geloof ik niet dat die
scènes bedoeld zijn als een verklaring – eerder als context. De
zelfmoorden van de zussen vinden immers plaats net op het moment
dat ze zwaar willen rebelleren tegen de tirannie van hun moeder.
Dus waar zit het dan?

Coppola brengt dat alles in beeld via goed getroffen, vaak erg
geestige situaties: de onwennigheid van een feestje waarop de
jongens en meisjes niet weten wat te zeggen, en dan maar onderling
beginnen te praten. We zien Josh Hartnett in een vroege rol als de
hartenbreker van de school, die hopeloos verloren is wanneer hij
Lux ontmoet. Lux schrijft zijn naam in haar ondergoed. De regisseur
voegt continu kleine details toe, die niet vrij zijn van ironie,
maar die ook nooit de personages in het belachelijke trekken. Ze
speelt ook vrolijk met de chronologie van haar film – de
verhaallijn voltrekt zich ruwweg chronologisch, maar af en toe
wordt er al eens onderbroken voor een terzijde, een extra anekdote
of een dromerige vlucht in de gedachtewereld van de meisjes. Die
structuur lijkt erg instinctief, zonder dat je het idee krijgt naar
een onsamenhangende film te kijken of zonder dat het lastig wordt
om te volgen. Een knappe fotografie, die vooral goed gebruik maakt
van gelige herfstkleuren, en zweverige muziek van Air doen de
rest.

James Woods en Kathleen Turner staan bovenaan de aftiteling,
maar het is Kirsten Dunst die met de film gaat lopen. Jaren na haar
kindsterretjesdebuut in ‘Interview with the Vampire’ speelde ze
hier haar eerste “volwassen” rol en ze weet een overtuigende mix
van frivoliteit en depressie in haar rol te leggen. Sofia Coppola
en Kirsten Dunst zijn blijkbaar een goed team – doorgaans ben ik
niet zo’n fan van de actrice, maar in ‘The Virgin Suicides’ en
‘Marie
Antionette’
speelde ze wel haar twee beste rollen.

Meer dan een plot of een thema, is ‘The Virgin Suicides’ een
film over een gevoel. Het gevoel jong te zijn en het allemaal niet
te weten. Het gevoel op een tegel te schuifelen en tegelijk te
wensen dat het snel voorbij mag zijn, en dat het nooit mag
ophouden.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in