Jindabyne




De Australische outback zorgt al jaren voor een
intrigerend en uniek cinemadecor. Denk maar aan de mysterieuze
maagden uit ‘Picnic
at Hanging Rock’
, het bevreemdende ‘Walkabout’ van Nicholas
Roeg, en de existentiële schietpartijen uit ‘The Proposition’.
Traagfilmer Ray Lawrence, regisseur van het knappe ensembledrama
‘Lantana’, maakt voor z’n derde sfeerprent interessant gebruik van
de fascinerende Australische setting. ‘Jindabyne’ verplaatst het
Amerikaanse kortverhaal ‘So Much Water So Close To Home’ van
Raymond Carver (eerder al verwerkt in ‘Short Cuts’ van Robert
Altman) naar de ongrijpbare landschappen van Australië en voegt er
een raciale thematiek aan toe. Het resultaat is niet zo meeslepend
als z’n voorganger, maar toch biedt ‘Jindabyne’ een gelaagde en
genuanceerde blik op het leven en lijden van de mens. Niet de
typische filmmensen die op twee uur tijd hun complexen
doorworstelen om daarna een euforische katharsis te beleven, maar
échte mensen, die hun problemen nog lang na de aftiteling met zich
moeten meezeulen. Het leven zoals het is: schuld en boete nabij het
kabbelende riviertje.

Stewart Kane (een voortreffelijke Gabriel Byrne) is een
uitgeweken Ier die zich met z’n Amerikaanse vrouw Claire (een
gekwelde Laura Linney) heeft gevestigd in het Australische
Jindabyne. Samen met hun zoontje leiden ze er een schijnbaar rustig
en zorgeloos leventje. Wanneer Stewart samen met z’n vrienden een
weekendje gaat vissen aan een afgelegen creek, vinden ze
een dood meisje in het water. Hoe gruwelijk die ontdekking ook is,
toch beslissen ze om het lijk aan een visdraad vast te hangen en
het pas na hun hengeltochtje aan te geven. Een ondoordachte
beslissing met verregaande gevolgen. Het vermoorde slachtoffer is
een Aboriginalmeisje en de fragiele gemeenschap van Jindabyne
tuimelt uit evenwicht. Stewarts vrouw Claire raakt volledig
geobsedeerd door de daad van haar man, de Aboriginals zijn woedend
en de publieke opinie blaast het incident op buiten alle
proporties. Wat is er gebeurd tijdens dat weekend, en waarom hebben
de mannen niet onmiddellijk de politie gecontacteerd? Niks zo
moeilijk op te ruimen als een uit de hand gelopen emotionele
puinhoop…

‘Jindabyne’ begint misleidend als een klassieke thriller die
vaag echo’s lijkt mee te dragen van een goedkope slasher. Laat u
niet vangen, Lawrence is een man die weet wat hij wil vertellen en
graag speelt met de conventies en verwachtingen van genres om zijn
doel te bereiken. ‘Lantana’ was eigenlijk ook al zo’n
psychologische puzzel die zich af en toe vermomde als thriller. En
hoewel de thrillerelementen een paar keer terugkeren in
‘Jindabyne’, wordt het al snel duidelijk waar Lawrence naartoe wil:
een observatie van mensen en hun gedrag op het meest interessante
moment: wanneer ze zwak en de wanhoop nabij zijn.

Wat in Robert Altmans meesterwerk ‘Short Cuts’ nog als
segment diende, wordt in ‘Jindabyne’ uitgewerkt en uitgebreid tot
een diepgaande karakterstudie die de thematiek en plot een andere
draai geeft door de locatie te verplaatsen naar een slaperig
Australisch stadje en van het slachtoffer een Aboriginalmeisje te
maken. Op die manier krijgt het verhaal een controversiële raciale
kwestie te slikken, die de complexiteit aanzienlijk verhoogt. De
vraag ‘waarom hebben ze drie dagen gewacht om aangifte te doen?’
wordt opeens overschaduwd door de veel lastiger vraag ‘zouden ze
ook drie dagen gewacht hebben mocht het meisje blank geweest zijn?’
Dat is een verdomd interessante toevoeging van scenarist Beatrix
Christian en het geeft ‘Jindabyne’ een uniek en persoonlijk
karakter, zonder afbreuk te doen aan het basisconcept zoals Raymond
Carver het heeft neergeschreven.

Maar Lawrence, die duidelijk niet gehaast is om z’n tragedie –
en in het bijzonder de nasleep ervan – te laten ontplooien,
verstopt nog veel meer in z’n soms poëtisch aandoende ‘open drama’.
De grootste drama’s in ‘Jindabyne’ spelen zich af onder de
oppervlakte, in het diepe, donkere water. De plek waar de geesten
van het onder water gezette oude Jindabyne-dorp ronddwalen. Maar
ook aan wal lopen er sluimerende spoken rond. Zoals de twee
getormenteerde zielen, Stewart en Claire, die zich allebei aan hun
emotionele afgrond bevinden. Bij de gedesillusioneerde Stewart (hij
was in een vorig leven een lokale raceheld, nu slijt hij z’n dagen
in een roestige garage) borrelt het vooral vanbinnen, bij Claire
schiet de klep iets sneller open (vrouwen, kuch). Zeker wanneer ze
ontdekt dat ze als laatste op de hoogte werd gebracht van de
immorele daad van haar man. Maar is de bijna ziekelijk obsessieve
Claire ook wel zo gezond bezig, met haar krampachtige pogingen om
de vergissing van haar man uit te wissen? De wisselwerking tussen
die twee ‘grijze’ personages is haarscherp uitgewerkt, subtieler
dan de metaforische aanpak van Lawrence, en steeds geloofwaardig.
De mozaiëk mist wat puzzelstukjes (de andere karakters worden iets
te weinig uitgewerkt om goed te zijn), maar de twee hoofdpersonages
vormen elk een groot stuk van het gekwelde hart van
‘Jindabyne’.

Niet alles in dit onderhuidse relaas is echter even samenhangend
. De thrillerkatalysator werkt, maar waarom Lawrence later in het
verhaal nog een paar keer terugkeert naar die valse thriller is al
een even groot raadsel als de motivaties van de vissers. En waarom
doorbreekt hij z’n secuur geconstrueerde parabel vol droefheid en
onuitgesproken emoties met een melig einde dat gedeeltelijk voor
closure moet zorgen? De eindscène getuigt van een groot
respect voor de Aboriginalcultuur, maar doet ook afbreuk aan wat
Lawrence zo voorzichtig en in verschillende laagjes heeft
opgebouwd. ‘Jindabyne’ is een pakkende elegie, die eindigt op een
kleine, maar nog altijd hoorbare valse noot.

Maar laat u zeker niet tegenhouden door deze minpuntjes. Dit is
een bijzonder intelligente en thematisch rijke film die langzaam
maar zeker onder de huid kruipt. Gabriel Byrne en Laura Linney
(die, net zoals Julianne Moore, een patent lijkt te hebben op dit
soort half hysterische/half wanhopige huisvrouwen) zijn elk op hun
eigen manier harverscheurend, de dreigende natuur wordt in een
oogstrelende landschapsfotografie gevangen en achteraf kan er
heftig gediscussieerd worden over het onderwerp. Eentje voor het
hart, de ziel en het brein.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in