Red Road




Als er één volk is dat dringend een nieuwe PR-manager nodig
heeft, dan zijn het wel de Schotten. Ik wil maar zeggen: dat
anderen clichés over je verspreiden, tot daar aan toe, maar in het
geval van de Schotten werken ze daar zelf vrolijk aan mee. Sla er
hun verzamelde filmproductie van de voorbije tien jaar maar eens op
na: sinds ‘Trainspotting’ is de filmische kaart van die vochtige
uithoek van het Verenigd Koninkrijk hertekend in de vorm van een
deprimerende collectie junkies, criminelen, alcoholisten en andere
marginalen. Het regent er altijd, niemand heeft er werk of geld, en
de weinige centen die de inboorlingen dan toch op zak hebben laten
ze achter in vunzige pubs waar ze gigantische vazen muf bier
drinken. Ik geloof dat ze tegenwoordig aan alle toeristen een
gratis injectienaald en één dosis skag geven in de
stations en luchthavens.

Ook met ‘Red Road’, van regisseur Andrea Arnold, zitten we weer
diep in depressing Scotland. Kate Dickie speelt Jackie,
een zwijgzame vrouw die voor de kost de monitors van openbare
beveiligingscamera’s observeert. Dag in, dag uit bekijkt ze de
mensen op de straten en pleinen van Glasgow, de één al grijzer en
somberder dan de ander – ze ziet hoe een man telkens opnieuw
dezelfde wandeling maakt met z’n aftakelende hond, ze ziet
koppeltjes achter een schutting een vluggertje doen en af en toe
ziet ze zelfs een misdaad, waarbij ze dan zo snel mogelijk probeert
in te grijpen. Daarna gaat ze naar huis, om in een luizig flatje
eenzaam de afwas te doen en tv te kijken. Ze zegt weinig en lacht
nog minder.

Dan, op een dag, ziet ze op één van haar monitors een man uit
haar verleden opduiken. Jackie raakt op slag door de mysterieuze
meneer geobsedeerd en besluit hem op te zoeken. De ware aard van
haar relatie met hem wordt slechts geleidelijk aan onthuld, zij het
dan niet zo geleidelijk als de makers voor ogen hadden.

‘Red Road’ is de eerste film in een nieuw driedelig experiment
van Anders Thomas Jensen en Lone Scherfig. Onder de noemer “The
Advance Party” gaven de Denen drie filmmakers de opdracht om een
verhaal te vertellen rond een aantal vaste personages, allemaal
gesitueerd in Schotland. ‘Red Road’ is daar het eerste resultaat
van, en was meteen goed voor de juryprijs in Cannes. Terecht? Goh
ja, Andrea Arnold heeft er zeker een intrigerend thriller-drama van
gemaakt, dat suggereert dat ze over heel wat talent beschikt, maar
van op een afstandje bekeken kun je er toch niet onderuit dat de
regisseur hier enorm veel sfeer probeert te creëren en enorm hard
haar best staat te doen om bij een conclusie uit te komen die niet
zo wereldschokkend is.

Het eerste uur van ‘Red Road’ is zonder meer het beste: Arnold
speelt op een intelligente manier met het concept van
kijken-en-bekeken-worden, waarbij ze een interessante dialoog weet
aan te gaan met haar publiek. Wij kijken immers naar Jackie terwijl
ze naar andere mensen kijkt – Jackie is een soort van
beroepsvoyeur, maar wat zijn wij dan? Arnold gebruikt voortdurend
close-ups en zet geen muziek op de soundtrack, zodat we elk
kleinste geluidje dat ze maakt, elke ademhaling, kunnen horen. Op
de achtergrond, als contrastpunt met de menselijke geluiden, horen
we het constante gebrom en gezoem van de stad: auto’s, lampen,
wind, voetstappen. Die camerastijl en dat geluidsontwerp zijn er op
bezien om een soms verstikkende intimiteit te creëren met dat
personage: we kunnen nooit aan haar ontsnappen, maar ondertussen
begrijpen we haar ook niet, omdat we niet weten wat er in haar
verleden is gebeurd.

Zolang het mysterie van Jackie bewaard blijft, is ‘Red Road’ dan
ook een fascinerend, vaak claustrofobisch filmpje: we weten dat er
iéts is, maar we weten niet wat. Arnold weet een bedrukkende sfeer
aan haar film te geven: dit is hoe ‘Rear Window’ er zou hebben
uitgezien als James Stewart eerst een jaar lang aan de
downers was gegaan. Een voyeur ziet iets dat ze liever
niet had gezien, en het publiek observeert hààr – in Hitchcocks
film gaf dat aanleiding tot een fantastische, maar escapistische
thriller, hier tot existentiële miserie. Dat is dan het verschil
tussen Hollywood en Schotland.

Het probleem is echter dat de regisseur zorgvuldig toewerkt naar
een onthulling die tegen die tijd al lang geen echte onthulling
meer is. Iedereen die z’n ogen open houdt, heeft al lang door hoe
de vork in de steel zit voordat het scenario dat formeel duidelijk
maakt. Gevolg: het laatste half uur komt in vergelijking nogal
slapjes over, omdat we enkel een bevestiging krijgen van onze
vermoedens. Bovendien haalt Arnold nogal straffe verhaaltechnische
toeren uit om toch maar tot een loutering te komen voor haar
personages. Een seksscène laat in de film lijkt op het moment zelf
nogal vreemd in de prent te passen, en blijkt achteraf aanleiding
te geven tot een compleet ongeloofwaardige plotwending. Maar dan
wél een die een mooi afgerond einde garandeert.

Dat laatste is eigenlijk het resultaat van een
structuurprobleem: een uur lang gaat Arnold de
deprimerend-naturalistische toer op, in een stijl die soms zelfs
wat aan de gebroeders Dardenne doet denken, maar naar het einde toe
wil ze toch dat alles netjes wordt afgerond, zonder losse eindjes.
En om dat voor elkaar te krijgen moet ze dus gaan wringen aan haar
verhaal.

Da’s jammer, maar het doet nog altijd niets af aan de bezwerende
sfeer van ‘Red Road’, of aan de magnifieke acteerprestatie van Kate
Dickie, die hier met een stille, introverte rol toch van begin tot
eind de kijker weet mee te slepen. Het vergt lef om zo weinig te
doen in een film: de neiging is er toch altijd om een
performance te geven, om iets te doen om het publiek te
boeien. Dickie houdt het daarentegen minimalistisch, wat perfect
bij de hypnotiserende toon van de film past.

‘Red Road’ wil duidelijk meer zijn dan het is, maar wàt het is,
is op zichzelf ook al de moeite. Een moody trip door een
vervallen landschap, waar iedereen met z’n eigen traumatiserende
geheimen rondloopt en iedereen gedefinieerd wordt door wat hij
verloren heeft. Die trip neemt ons nét niet all the way,
en dat is jammer, maar halfweg heb je ook al een mooi uitzicht.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in