Le Couperet




Constantin Costa-Gavras (wij mogen Connie zeggen, maar voor
u is het nog steeds menéér Costa-Gavras), is terug van weggeweest.
Na de ongenuanceerde en vooral onovertuigende donderpreek die
‘Amen’ was – een film over de doelbewuste passiviteit van het
Vaticaan tijdens de Tweede Wereldoorlog – herpakt de radicaal
politieke cineast zich met ‘Le Couperet’, een zwarte
komedie/thriller waarin het bedrijfsleven in z’n hemd wordt gezet.
Costa-Gavras scheert nog steeds niet direct de hoge toppen uit z’n
‘Z’– en ‘Missing’-tijden, maar hij
toont met ‘Le Couperet’ in ieder geval dat hij nog steeds een meer
dan onderhoudende satire in elkaar kan steken. Welcome back,
Connie.

José Garcia speelt Bruno Davert, een veertigjarig kaderlid van een
papierbedrijf ergens in Noord-Frankrijk, die ontslagen wordt wegens
“afslankingen in afwachting van relocatie”. Zijn firma vertrekt
naar Roemenië, en na vijftien jaar trouwe dienst komt Davert plots
opnieuw terecht op een arbeidsmarkt die geen plaats voor hem heeft.
Twee en een half jaar lang blijft hij zoeken naar een nieuwe job,
zonder succes. Zijn financiële situatie wordt stilaan wanhopig, en
Davert beslist noodmaatregelen te treffen. Via een postbus laat hij
andere werklozen in dezelfde branche naar hém schrijven, om te
weten te komen wie er méér kans maakt op een job als hij.
Vervolgens haalt hij het oude pistool dat hij van z’n vader geërfd
heeft nog eens uit de kelder, en hij gaat aan de slag om de
concurrentie letterlijk uit de weg te ruimen. Niemand zal hem nog
voordringen bij een sollicitatie.

Dat is een gegeven dat erom sméékt om te vervallen in kluchtige
toestanden – een kantoorschlemiel die z’n toevlucht zoekt tot
geweld om aan een job te raken. Laat de acteur in kwestie een paar
grimassen trekken, gooi er wat one-liners tegenaan en je bent
vertrokken. Het is heel gemakkelijk om over de top te gaan. Maar
nee, Costa-Gavras presenteert het ons allemaal gortdroog, hij trekt
het uitgangspunt van z’n film door tot z’n logische conclusie, en
niets meer. Neem een scène waarin Davert in z’n auto één van z’n
slachtoffers zit op te wachten, ’s morgens vroeg. Plotseling staat
er een dame voor z’n neus, die hem ervan beschuldigt haar dochter
te begluren. Die vrouw ziet Daverts pistool op de passagierszetel
liggen en er ontstaat een handgemeen (een gevecht kun je ’t niet
noemen). Zo’n situatie kun je op verschillende manieren ensceneren,
natuurlijk, en voor een satire bieden er zich een paar voor de hand
liggende mogelijkheden aan: het had een bloedbad kunnen worden, er
had een lange achtervolging kunnen komen, Davert had zich in eender
welk absurd scenario kunnen begeven. Maar niet hier – Costa-Gavras
handelt die scène bondig, en met een ontnuchterend realisme af. Hij
gaat nergens voor de sensatie, hij dikt z’n verhaal nooit aan met
spectaculaire toestanden, en dat siert hem. Het is een satire, maar
de humor onstaat uit de situaties zelf, niét uit de manier waarop
de regisseur die situaties aandikt.

Had Costa-Gavras deze film nu tien jaar geleden gemaakt, dan zou
hij waarschijnlijk een zeer grote impact hebben gehad. In 2005 moet
je echter wel toegeven dat de regisseur een beetje achter de feiten
aanhinkt. We wéten allemaal wel dat big business niet deugt,
dat ze enkel op geld belust zijn en dat individuen worden
vertrappeld in het gedrang van de Grote Meneren naar het Grote
Zelfbelang. De nieuwswaarde van ‘Le Couperet’ is quasi nihil, maar
daarmee is het nog geen slechte film.

Het is mooi hoe de gezinssituatie van Davert wordt uitgebalanceerd
tegen zijn steeds waanzinniger zoektocht naar een job – we hebben
hier te maken met een moordenaar die nadat hij één van z’n
slachtoffers heeft overreden, als een brave huisvader z’n vrouw van
haar werk gaat oppikken. Meer dan de helft van de film wordt
gespendeerd aan lange scènes waarin Daverts echtgenote, Marlène
(Karin Viard), probeert te weten te komen waarom haar man de
laatste tijd zo afwezig lijkt. De twee trekken zelfs samen naar een
huwelijksconsulent om te proberen hun relatieproblemen op te
lossen. Op die manier wordt ‘Le Couperet’ meer dan zomaar een
satire die een bepaald thema tegen het licht houdt – het gaat niét
alleen over De Tot Wanhoop Gedreven Jan Modaal (als concept) die
tegen Het Onrechtvaardige Bedrijfsleven (als concept) moet
opboksen, maar wél over een zeer specifiek persoon met zeer
specifieke, geloofwaardige problemen. Na pakweg een uur gaat de
film plots een andere richting uit, met een subplot rond Daverts
zoon, die eigenlijk maar weinig te maken heeft met het verhaal als
dusdanig. Dan kun je zeggen dat die subplot net zo goed verwijderd
had kunnen worden, want wat komt die daar eigenlijk doen? Of je
kunt net zeggen dat heel dat segment absoluut noodzakelijk was, om
een extra dimensie toe te voegen aan de personages.

Hier en daar maakt Costa-Gavras wel eens een foutje: zo steunt hij
tijdens de eerste helft van z’n film te zeer op de voice-over om
duidelijk te maken wat z’n personages denken en voelen – een
voice-over kan een nuttig middel zijn om een verhaal mee te
vertellen, of het kan ook gewoon veel te kwistig gebruikt worden,
zoals hier. Ook zaten er twee zeer eigenaardige momentjes in ‘Le
Couperet’: het eerste is een dwaas effectje dat eigenlijk niks in
de film te zoeken heeft. Davert droomt van een wagen, waarvan de
kofferbak plots openspringt om het levensgrote hoofd van één van
z’n slachtoffers te onthullen dat hem beschuldigt: ‘Assassin!
Assassin!’
Nou. En het tweede vindt plaats wanneer de politie
een bezoekje brengt aan het huis van Davert. Het is ’s morgens
vroeg en Daverts nauwelijks puberale dochter doet de deur open.
Maar voor ze dat doet, doet ze eerst haar kamerjas uit, zodat ze de
agenten in enkel een onderhemdje en een boxershort kan begroeten –
ze stelt zichzelf duidelijk tentoon voor die mannen, maar waarom?
Een bizar zijsprongetje.

Nu ja, hoe het ook zij, ‘Le Couperet’ is een zeer goed gemaakte
satire, die misschien niet zo actueel is als hij graag had willen
zijn, maar in ieder geval op een effectieve manier de dunne lijn
tussen komedie en thriller, tussen polemiek en persoonlijk verhaal
weet te bewandelen. Costa-Gavras kan het nog steeds.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in