Heist


David Mamet is wellicht de laatste macho filmmaker van onze
tijd. Als je zijn films ziet, zou je vaak denken dat de man een
wandelend anachronisme moet zijn in deze politiek correcte tijd:
een “man’s man”, in wiens plots en vooral dialogen mannen
onveranderlijk de hoofdrol spelen, en vrouwen enkel aanhangsels
zijn die interessant blijven voor zover ze meekunnen met de
mannen.

Bekijk de titels op zijn lijstje eens: hij schreef ‘The
Untouchables’, schreef en regisseerde ‘House Of Cards’, ‘The Edge’,
‘State And Main’ en ‘The Spanish
Prisoner’. ‘State And Main is misschien een uitzondering, maar voor
het overige zijn dit films die geen tijd hebben of willen hebben
voor de fijnere puntjes van het leven. Zijn verhalen lijken
weggelopen uit de hard boiled traditie van de jaren veertig en
vijftig, hebben diezelfde botweg mannelijke mentaliteit, waar van
de kant van verscheidene critici al herhaaldelijk commentaar op is
gekomen.

Met ‘Heist’ is het niet anders. De plot begint relatief
klassiek, met een ouder wordende crimineel, Gene Hackman, die na
een laatste klus het wereldje vaarwel wil zeggen om samen met zijn
veel jongere vrouw, Rebecca Pidgeon, de zonondergang in te zeilen
op zijn boot, waar hij zoveel van houdt. Zijn opdrachtgever, Danny
DeVito, is echter niet van plan hem zomaar te laten gaan, en als
afbetaling van een oude schuld eist hij een laatste overval op: een
riskante diefstal van een geldtransport op een vliegtuig.

Hackman wordt bijgestaan, dan wel tegengewerkt door zijn oude
compagnons Delroy Lindo en Ricky Jay, beiden acteurs die dit soort
rollen eerder hebben gespeeld en zich duidelijk thuisvoelen in het
universum van Mamet. En dan is er ook nog Sam Rockwell als de
heethoofdige, domme neef van DeVito, die van zijn oom een oogje in
het zeil moet houden en natuurlijk gedoemd is om heel de boel in
het honderd te doen lopen.

Wat volgt, is een spelletje van wie-bedriegt-wie, waarin de
loyaliteiten van de personages met de minuut kunnen veranderen en
achteraf blijkt, als je er nog eens over nadenkt, dat bepaalde
plannetjes en bedriegerijen echt wel enorm veel voorinzicht van de
personages zouden vereisen. Bovennatuurlijk veel, zelfs. Maar hey,
David Mamet is geen man van de fijne puntjes.

Alle acteurs in deze film zijn oude rotten in hun vak. Gene
Hackman, Delroy Lindo en Danny DeVito… U hebt mij niet nodig om u
te vertellen dat dit goede acteurs zijn en ze leveren alweer
uitstekend werk. Wie u misschien niet zo kent, is Ricky Jay, een
acteur die te zien was in Paul Tomas Andersons ‘Boogie Nights’ en ‘Magnolia’, en die in ‘Heartbreakers’ een cameootje speelde als
baas van een veilinghuis. Jay is één van de grote specialisten in
bedrogplannetjes en kaarttrucs, die vaak als consulent optreedt
voor filmmakers die een misdaadverhaal geloofwaardig willen maken.
Voor Mamet is hij een geliefde bijrolspeler, en ik zie wel waarom:
met zijn groot hondengezicht, droog gevoel voor humor en vlakke
stem is het niet moeilijk je hem voor te stellen als het soort
bedrieger dat een koelkast zou kunnen verkopen aan een eskimo.

Meer moeite had ik met Rebecca Pidgeon, als Hackmans
love-interest. Er is natuurlijk het leeftijdsverschil, maar dat
wordt gewoon in het script opgenomen als een running joke. Erger is
het feit dat die typische Mamet dialogen uit haar mond simpelweg
niet zo goed klinken als uit die van één van de mannen. Daar is een
reden voor: Mamet kan namelijk geen vrouwenrollen schrijven. Voor
de plot was het nodig dat Pidgeons personage een vrouw zou zijn,
maar haar dialogen, haar mentaliteit is geheel mannelijk.

‘Heist’ is dus geen perfecte film. Maar dan zijn er die
dialogen. Iedereen die af en toe stiekem terugverlangt naar de tijd
van de ouderwetse films noir, toen dialogen nog een zekere
kwaliteit hadden, een soort van snappiness, zal hiervan smullen. In
de meeste films heeft dialoog gewoon een functioneel nut, het wordt
gebruikt om de plot uit te leggen, of om tijdens actiescènes “run”
en “let’s get out of here” en “oh my god” en andere van dat soort
diepzinnige gedachten over te brengen. Bij Mamet, en zeker in deze
film, zijn de dialogen zo scherp dat geen enkel normaal menselijk
wezen ze zomaar ter plekke zou kunnen bedenken, maar om een
compleet realisme gaat het dan ook niet. Dit is stilisme, en
jongens, wat is het toch prachtig gestileerd. Een paar
voorbeeldjes:”My man is so cool, that when he goes to sleep, sheep
count him.”;”Everybody needs money. That’s why they call it money.”
En mijn persoonlijke favoriet, zo cool dat het haast diepgevroren
is: “Don’t you wanna hear my last words? – I just did.” BANG!

Noem het dan maar ongeloofwaardig, over the top of macho op een
niet geheel politiek correcte manier, maar het is wel genieten.
Mamets wereld is er een waar mannen mannen zijn, en vrouwen ook.
Een wereld van harde motherfuckers die spreken in haiku’s van
coolness. Een wereld waar ik mij af en toe graag in mag
begeven.

http://www.heist-movie.com/

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in