Enigma


En terwijl de Amerikanen met bommen gooien, proberen de Britten
het nog eens op de ouderwetse manier: met hun verstand. Geen
gierende vliegtuigen in deze oorlogsthriller van Michael Apted.
Geen spectaculaire gevechten, geen stomende seksscènes… Wel veel
intelligentie, en – niet veel meer, eigenlijk.

Dougray Scott speelt in deze verfilming van de best-seller van
Robert Harris Jericho, een meester-codekraker die tijdens de Tweede
Wereldoorlog werkt in Bletchley Park. Bletchley heeft echt bestaan
en was de plek, enkele kilometers buiten Londen, waar men de Duitse
radiosignalen probeerde te kraken. De Enigma code was de
belangrijkste, en de moeilijkste: hiermee communiceerden de Duitse
duikboten met elkaar en hun thuishaven. Die duikboten speelden een
beslissende rol in het fysieke contact tussen de VS en Engeland, en
het was dan ook van het allergrootste belang dat de code gekraakt
werd.

Wie ooit ‘U-571′ heeft gezien, gelooft misschien dat de
Amerikanen in 1941 zo’n toestel uit een Duitse duikboot hebben
meegenomen; de waarheid is echter anders. Die eer kwam aan de
Britten toe, en het zijn ook zij die uiteindelijk de code
kraakten.

Jericho is het soort van warhoofd dat in vredestijd nooit aan
een lief zou geraken; we zien hem door de gangen van Bletchley Park
scharrelen, zijn haar overhoop, zijn kleren ongewassen, zijn
gezicht ongeschoren. Dat was iets dat ik eigenlijk wel kon
waarderen: de held van een grote film ziet er voor de verandering
eens niet uit als Mel Gibson of Tom Cruise – hij ziet er uit als
een gewoon mens.

Tijdens de loop van de film zijn we getuige hoe een groot
konvooi Amerikaanse schepen met voorraden voor Engeland gevaar
loopt gezonken te worden indien Jericho niet op tijd met de
oplossing voor het Enigma raadsel kan komen, en we zien hoe zijn
vroegere relatie met een vrouw van Bletchley hem diep in de
problemen werkt met de geheime dienst. De vrouw die hem heeft laten
stikken, is nu verdwenen, en er lijken aanwijzingen te zijn dat ze
een verraadster is.

‘Enigma’ is een boekverfilming, en daarmee is eigenlijk alles
gezegd – het is erg voorspelbaar, maar zoals steeds: het boek is
weer zoveel beter. Robert Harris wist zeer saaie mensen met een in
essentie saaie job (codes kraken is nu niet bepaald een sexy
bezigheid) toch interessant te maken. Hij beende zijn personages
uit tot we ze van binnen en van buiten kenden, en vervolgens liet
hij de situaties waarin ze zich bevonden, langzaam maar zeker
escaleren tot één van een onvoorstelbare spanning. In de film
slaagt men er niet in dat te herscheppen: men onderneemt nobele
pogingen ons in de psyches van de personages binnen te leiden, maar
dit lukt maar half. Ik hield ervan hoe het achtergrondverhaal
tussen Jericho en zijn vriendin in beeld werd gezet, en van de
ambiguïteit van Kate Winslets personage – zijn haar gevoelens
tegenover haar vrienndin misschien ook seksueel van aard? Maar het
blijft bij kleine hints naar een persoonlijkheid buiten de plot van
de film, die uiteindelijk worden opgeofferd om het verhaal verder
te kunnen vertellen.

En dat verhaal werkte dan misschien zeer goed in een boek van
vierhonderd bladzijden, maar voor een film van twee uur was het
duidelijk teveel. Apted zag zich geconfronteerd met de taak eerst
en vooral de historische achtergrond van Bletchley Park te
schetsen, vervolgens zijn personages te introduceren, en dan een
plot met twee zeer complexe verhaallijnen uit de doeken te doen.
Het is gewoonweg te veel. Om tijd te sparen, heeft men zeker drie
grote revelatie-sènes ingewerkt: de personages zien plots het
licht, hun gezicht klaart op en ze weten hoe het in elkaar zit,
waarna ze dat prompt van a tot z beginnen uit te leggen aan de
andere personages. Als je dat soort van geforceerde scènes ziet,
wees dan maar zeker dat dat enkel is omdat de filmmaker niet wist
hoe hij het anders moest oplossen. ‘Enigma’ is een film met brains,
maar er gebeurt niet veel, en wat er wél gebeurt is zo complex dat
men het achteraf met handen voeten moet gaan uitleggen, tot je zin
krijgt om te zeggen: “laat maar”. Ik ben en blijf ervan overtuigd
dat een thriller maar spannend kan zijn in de mate dat hij
begrijpelijk is voor het publiek. Hoe kun je ooit emotioneel
betrokken raken bij een situatie waar je niets van snapt? Als je
als filmmaker niet al je kaarten op tafel wil leggen, dan kun je
nog altijd een valse aanleiding geven. Maar een ondoordringbaar web
van plotlijnen spinnen heeft enkel als resultaat dat je je eigen
film verstikt. Tenzij je David Lynch heet, natuurlijk, maar zijn
surrealistische thrillers zijn dan ook van een heel andere
orde.

Neemt niet weg dat iedereen een tien voor inspanning krijgt – de
acteurs zijn uitstekend en Michael Apted probeert als wanhopig een
beetje sfeer in deze overvolle film te krijgen. Tevergeefs. Had men
de plot eenvoudiger gehouden, dan had dit misschien nog echt iets
kunnen worden.

http://www.enigma-themovie.com

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in