Pauline & Paulette


78 min. / B

Lieven Debrauwer, nu (2002) 33 jaar oud, is wellicht de minst
ambitieuze jonge filmmaker van Europa. Waar het meeste jong geweld
alle conventies overboord wilt gooien om films te maken die óf
inhoudelijk enorm veel te betekenen hebben, óf stilistisch
vernieuwend zijn, óf liefst nog allebei, schijnt Debrauwer er
tevreden mee te zijn bijzonder kleine, eenvoudige, intieme
verhaaltjes te vertellen. Dat bleek uit zijn kortfilms, en dat
blijkt opnieuw uit zijn langspeelfilm (wat heet, 78 minuten),
‘Pauline en Paulette’.

Dora van der Groen, Debrauwers fetisjactrice bij uitstek, speelt
Pauline, een 66-jarige met het verstand van een kind van zes. Jaar
en dag wordt ze verzorgd door haar zuster Martha, maar wanneer die
sterft, weten haar beide andere zussen, Paulette en Cécile,
gespeeld door Ann Petersen en Rosemarie Bergmans, niet wat ze met
haar moeten aanvangen. Pauline trekt tijdelijk bij hen beiden in,
maar uiteindelijk ziet Paulette geen andere mogelijkheid meer dan
haar achterlijke zus in een instelling op te laten nemen. Of toch
niet?

Dat verhaal zal waarschijnlijk nergens als spectaculair worden
omschreven – Amerikaanse voorbeelden als ‘Rain Man’ en ‘What’s
Eating Gilbert Grape’ leverden in essentie dezelfde plot en
thematiek, zij het dan op een geheel andere manier. De problematiek
van mentaal gehandicapte familieleden en wat ermee te doen biedt
ongetwijfeld stof voor een indringende film, en het is in ieder
geval een onderwerp dat aandacht verdient. Maar ‘Pauline en
Paulette’ is niet die film, en Debrauwer, met zijn voorliefde voor
het kinderlijk mooie, is niet de regisseur om die film te
maken.

De beide hoofdactrices zijn schitterend, laten we daar wel over
wezen. Dora van der Groen neemt een ongetwijfeld moeilijke rol en
speelt er letterlijk mee; niets ervan lijkt ingestudeerd, alles
bevat een onvoorstelbare naturel en een soortement vreugde die
gehandicapten in films zelden of nooit bezitten. Ann Petersen vult
prachtig aan, laat zich nergens in de schaduw zetten door de
mogelijke showstelerij van van der Groen – de manier waarop ze elke
regel tekst debiteert, en haar mimiek, zijn nu naturalistischer dan
ooit tevoren.

Lieven Debrauwer probeert een film op te bouwen uit de kleine
dingen van het leven. Hij construeert ‘Pauline en Paulette’ geheel
vanuit de ogen van Pauline, en wat hij daarmee probeert te doen’,
is duidelijk: ‘Forrest Gump’-gelijk worden we verondersteld iets
van het eeuwige zesjarige kind in onszelf terug te vinden, en
opnieuw een zekere verwondering te voelen bij de simpele aanraking
van inpakpapier, of versteld te staan bij het zicht van een enorm
bloementapijt. Debrauwer probeert ons de hele film lang in de
leefwereld van Pauline te stoppen, een wereld waarin juist de
kleine dingen enorm veel waarde hebben. Wanneer haar beide
overlevende zussen over haar hoofd heen praten over praktische
zaken, dwaalt de aandacht van Pauline – en van de film – af naar
andere zaken, zoals haar voorliefde voor bloemen. Altijd die
simpele dingen, waar “normale” mensen niet eens meer op
letten.

Dat zorgt er voor dat ‘Pauline en Paulette’ in sé geen film over
een problematiek is – “wat doen we met onze achterlijke zus” is
maar een secundaire vraag. Veel belangrijker is de vraag “wat doet
onze achterlijke zus met óns”.

Nu zou dat best een mooie film hebben kunnen opleveren, als
Debrauwer het allemaal iets beter in beeld had kunnen zetten.
Overduidelijk poëtisch bedoelde beelden van van der Groen die een
onwaarschijnlijk groot bloemenveld water geeft, het steeds
terugkeren naar haar plakboek, dat vol met foto’s van bloemen plakt
– het zijn nogal voor de hand liggende symbolen. Symbolen voor
mensen die in feite geen moeite willen doen om ernaar te gaan
zoeken; wat voor nut hebben ze dan nog? We zien van der Groen daar
met haar gietertje staan, en we weten direct: dit is een
sleutelmoment, een belangrijk motief in de film. En dat is fout, zo
dik mag het er gewoon niet opliggen.

Ook de cadrage van Debrauwer laat het een en ander te wensen over.
De regisseur weigert schijnbaar om zijn camera te laten bewegen
tenzij het echt niet anders kan, waardoor de film visueel
behoorlijk voorspelbaar wordt, en zelfs een beetje saai. Ik wil
maar zeggen – als jonge man moet je toch op z’n minst voldoende
ambitie hebben om eens één keer een scène in beeld te zetten op een
verrassende, onverwachte, originele manier? Niet Debrauwer,
schijnbaar – na een tijdje kreeg ik de indruk dat de man, in zijn
zoektocht naar eenvoud en soberheid, gewoon vergeten was dat film
een visueel medium is en dat het, ook in een simpele, kleine film,
niet verboden is om er enige schoonheid in te stoppen. In
tegendeel, zelfs, juist die films hebben dat het hardste
nodig.

Het scenario valt makkelijk af te kraken als “te simplistisch” of
“oppervlakkig”, en ook ik wilde tijdens het kijken vaak méér weten
over wat die zussen nu precies dreef, maar de keuze voor Pauline
als drijvend personage en de facto verteller van de film, zaagt dat
soort van argumenten in feite de poten van onder z’n stoel vandaan.
Als de film inderdaad overeenvoudig is, dan kunnen de schrijvers en
regisseur zich altijd verdedigen door te zeggen dat dat binnen de
leefwereld van Pauline ook niet meer dan logisch is. Dat is een
soort van ingebouwde verdediging, waar je weinig tegenin kunt
brengen. Maar niets vergoelijkt het gebruik van zulke vreselijke
stereotypes in de bijrollen. Kijk maar eens naar het immer
betrouwbare typetje “de kattige slagersvrouw”. Of vooral de
(wellicht niet toevallig) Franstalige vriend van Cécile, een
kunstsnob van het zuiverste water die Pauline nog net niet op haar
kont buitensmijt. Zo’n ééndimensionele schurk heb ik niet meer
gezien sinds Krimson uit Suske & Wiske.

Dus néé, ‘Pauline en Paulette’ is niet het meesterwerk waartoe
velen deze film al hebben uitgeroepen. Het is een film met mooie
momenten en schitterende actrices in de hoofdrollen, maar ook met
een regisseur die zich dringend een stel ballen moet aanschaffen,
om de volgende keer een film met wat meer pit te draaien.

http://www.sonyclassics.com/paulineandpaulette/ (enkel Amerikaanse
website beschikbaar)

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in